LƯU NIỆM 

 Thuyền đi bến vẫn còn đây ,                                                     Nước trôi mặc nước, sách này nhớ nhau .                              Dòng đời đất khách lao xao,                                                          Ai ham danh lợi, mình vui tình người . . .

(Đồng)

    

* Nếu tôi chết, sách này lưu-niệm .

* Sự đời có thể đổi thay, nhưng kỷ-niệm vẫn ở trong lòng người .

Một lần lưu niệm, lắm tương tư ,

Vạn mối tơ sầu, lưu luyến mãi . . .

Nguyễn Bỉnh Đồng 

HƯỞNG NHÀN 

Đến lúc chúng ta cần phải ngâm thơ đọc sách để hưởng nhàn.   Sau bao nhiêu năm học hành và làm việc, con cái ở Mỹ khỏi lo cho chúng, bây giờ là lúc chúng ta ngâm thơ đọc sách.   Nhàn là cái hạnh phúc trời cho, không hưởng tiếc lắm ai ơi .

 Lưu-ý :      TRONG SÁCH NÀY CÓ NHIỀU ĐIỀU MỚI

              LÖU NIEÄM

 

Thuyeàn  ñi ,  beán  vaãn  coøn  ñaây *

Nöôùc  troâi,  maëc  nöôùc ,  saùch  naøy  nhôù  nhau... *

Doøng  ñôøi  ñaát  khaùch  lao  xao  . . .

Ai  ham  danh  lôïi ,  mình  vui  tình  ngöôøi  . . .

Ñoàng

 

* Neáu toâi cheát, saùch naøy löu-nieäm.

* Söï ñôøi coù theå ñoåi thay, nhöng kyûnieäm vaãn ôû trong loøng ngöôøi.

 

Moät  laàn  löu  nieäm ,  laém  töông  tö  ,

Vaïn  moái  tô  saàu ,  löu  luyeán  maõi  . . .

Nguyeãn Bænh Ñoàng

 

HÖÔÛNG NHAØN

 

Ñeán luùc chuùng ta caàn phaûi ngaâm thô ñoïc saùch ñeå höôûng nhaøn. Sau bao nhieâu naêm hoïc haønh vaø laøm vieäc, con caùi ôû Myõ khoûi lo cho chuùng, baây giôø laø luùc chuùng ta ngaâm thô ñoïc saùch.   Nhaøn laø caùi haïnh phuùc trôøi cho, khoâng höôûng tieác laém ai ôi . . .

 

 

 Löu-yù:      TRONG SAÙCH NAØY COÙ NHIEÀU ÑIEÀU MÔÙI

 

 

Copyright© 2004, by  N’ EVEREST - NGUYEÃN BÆNH ÑOÀNG .

ALL RIGHTS RESERVERED UNDER THE INTERNATIONAL COPYRIGHT.

 LIBRARY OF CONGRESS CATALOG  CARD NUMBER  ISBN:   TXu 1 – 176 - 959

NO  PART OF THE   “ SAÙNG TAÙC THÔ “ BOOK MAY BE   REPRODUCED TRANSLATED

OR TRANSMITTED  IN ANY  FORM OR BY ANY MEAN ELECTRONIC  MECHANIC

INCLUDING  PHOTOCOPYING  RECORDING OR BY ANY  INFORMATION      

STORAGE AND  RETRIEVAL SYSTEM WITHOUT PERMISSION

IN WRITING FROM AUTHOR

.

 

 

 

 

N’EVEREST  -  Nguyễn Bỉnh Đồng

5869 W  North  Lane

Glendale, AZ  85302

 

Phone :    623–777 1287

Email :         nunk@cox.net or  nguyenbinhdong83@gmail.com

 

 

 

 

 

GIÔÙI THIEÄU

FOREWORD

 

 

Baïn ñoïc seõ thaáy söï phoáihôïp neàn vaênminh khoahoïckyûthuaät (Myõ) vaø vaênminh noâng nghieäp cuûa Ñoângphöông trong saùch naøy.   Cuõng nhö phithuyeàn khoânggian cuûa Myõ chôû caùc oâng Laõotöû – Khoångtöû – Haønvuõ – Nguyeãnbænhkhieâm – Nguyeãndu ñi dungoaïn maët traêng thaêm chò Haèng Caùc baïn seõ thaáy môùimeõ töø noäidung ñeán hìnhthöùc, töø tröôùc tôùi giôø chöa coù saùch naøo trìnhbaøy vaø soaïnthaûo coângphu nhö vaäy.  Veà noäidung: Taùcgæa mang laïi söï môùimeõ cho neàn vaênhoïc nöôùc nhaø, baèng caùch söûduïng tieáng Vieät (Chöõ quoác ngöõ)  thaønh chöõ ña-aâm  ( Vieát lieàn nhau ñeå coù nhieàu aâmthanh cao thaáp trong moät tieáng ).

 

Töø tröôùc tôùi giôø chuùngta quen duøng chöõ quoácngöõ vieát rôøi töøng chöõ, töøng chöõ khieán cho chöõ quoácngöõ ngheøonaøn vì ñan-aâm (moät aâm). Ñieåm thöù hai: Ñoïcgæa thöôøng nghó “nhaø nghieâncöùu soaïnthaûo taøilieäu roài ghi laïi (vieát laïi) ñeå ngöôøi khaùc ñoïc ñôû toáng thìgiôø söutaàm taøilieäu”.            Ñieàu ñoù chæ ñuùng 50%, hay ñuùng vôùi ngöôøi khaùc. Soaïngæa ñaõ soaïn 6 boä saùch khaûocöùu veà vaênhoïc raát coângphu. [1.VieätSöû  YeáuLöôïc.    2.   VaênPhaïm Vieätnam.    3.            Saùng Taùc Thô.  4.  Trieátlyù SieâuLyù.   5. NgheäThuaät CôøTöôùng; duøng hìnhthöùc côøtöôùng noùi veà trieátlyù vaø caùch xöõtheá cuõng nhö chieánlöôïc chieánthuaät veà quaânsöï, chínhtrò, kinhteá vaø caû toângíao cuõng naèm trong ngheäthuaät côøtöôùng]  6.  Taäp thô Daï Töø.  Phoáihôïp Thô vaø Taûnvaên, ñoâi khi coù vaøi chuyeän khoâihaøi nhö quyeån “Vang boùng moät thôøi” cuûa NguyeãnTuaân, nhaø vaên tieànchieán.   Soaïngæa voán töduy phoùng khoaùng,thích töïdo saùngtaùc  neân khoâng muoán mình laø caùi maùy “copy”.    Phaàn ñoâng, trong nhöõng saùch khaùc cöôùcchöù raát öu laø caånthaän, chieám gaàn ¼¼  quyeånsaùch. Nhö treân ñaõ noùi:    Neáu ñoïcgæa coi soaïngæa nhö nhöõng soaïngæa khaùc chæ ñuùng 50% maø thoâi.  50% coøn laïi chính “caây saäy bieát suy nghó” naøy laøm nhieämvuï cuûa “interpreter”.

 

Thíduï: Vua LeâThaùnhToâng laø ngöôøi thích thô vaø cuõng thích coù danhvoïng ñeå laïi cho haäutheá(ngöôøi ñôøi ai cuõng vaäy). Moät hoâm vua LeâThaùnhToâng ñeán thamquan moät ngoâi chuøa noåitieáng muoán löunieäm moät baøi thô ñeå ngöôøi sau bieát buùttích cuûa nhaø vua. OÂng coá tìm höùng ñeå ñeà thô, tìm maõi khoâng ra.     Boång döng coâ nöõtyø theo haàu nhaø vua ngaâm leân:

 

Ñeán ñaây thaáy caûnh thaáy ngöôøi,

Tuy vui ñaïo Phaät, chöa nguoâi loøng ngöôøi.

 

Nhaø vua nghe hai caâu thô treân, caûmhöùng laøm baøi thô sau:

 

 

 

 

 

 

TÔÙI ÑAÂY

 

Ngaãm  söï  traàn  duyeân  kheùo  nöïc  cöôøi ,

Saéc  khoâng  tuy  Buït ,  haõy  loøng  ngöôøi .

Chaøy  kình  moät  tieáng  tan  nieàm  tuïc ,

Hoàn  böôùm  naêm  canh  laån  söï  ñôøi .

Beå  aùi  nghìn  truøng  khoâng  taùt  caïn ,

Nguoàn  aân  muoân  tröôïng  deã  khôi  vôi ,

Naøo  naøo  cöïc  laïc  laø  ñaâu  taù ?

Cöïc  laïc  laø  ñaây  chín  roõ  möôøi .

Trong quaùtrình nghieâncöùu vaênhoïc treân 50 naêm, toâi chöa thoaûmaõn vôùi yùkieán cuûa caùc baäc tröôûngthöôïng  cho raèng hai caâu thô cuûa coâ tyønöõ hay hôn thô cuûa vua LeâthaùnhToâng

 

Ñoàng yù laø hay hôn, nhöng hay ôû choå naøo?       Cuõng nhö Khoångtöû noùi “Nhaân chi sô taùnh boån thieän”, chæ noùi suoâng nhö vaäy ñöôïc ích gì?

 

Neáu baïn laø vua Leâthaùnhtoâng khi nghe coâ tyønöõ ngaâm nhö vaäy baïn laøm gì?          Thöù loãi cho toâi, thoùiquen hay gôïiyù ñeå ngöôøi khaùc suynghó khoâng bieát coù ñaùng phaït khoâng?    Neáu toâi laø vua Leâthaùnhtoâng, toâi ñeán chuøa ñeå laïy Phaät thoâi, toâi khoâng baogiôø laøm thô caùi kieåu ñeå ngöôøi khaùc bieát buùttích cuûa mình!          (Coù danh lôïi roài, coøn muoán coù nhieàu hôn)  .

 

Gaàn Phaät ñeå ñaàu oùc ñöôïc codaõn thaûnhthôi, khoâng phaûi ñeán voái Phaät tìm danhvoïng tieàntaøi; “phaánbuïi hoàngtraàn” ñeå laïi ngoaøi coång Tambaûo.  Khoângchi vua ñaü ñöôïc ñuû thöù roài, coøn muoán theâm, loaøi thuïtaïo tham thaät!                Caùc cuï ñi tröôùc khoâng “thoângdòch”   tö töôûng cuûa coâ tyønöõ,  thì chuùngta töï tìm hieåu xem?  Coâ tyønöõ khoâng “nhaén kheùo” rieâng ai, maø coâ nhaén chung chuùngta ñi chuøa neân ñeå loøng mình thaät “thanhtònh”, vì Phaät nghóa phoåthoâng laø “Thanhtònh”. Nhieàu ngöôøi ñeán chuøa xin cho con ñöôïc giaøu sang, ngöôøi khaùc xin tìnhduyeân suoângseõ, keû laïi xin phongquan phaùtñaït, toaøn xin vôùi xoû, toaøn laø thamvoïng ñaày mình.    Baäc ñeávöông xin “thoï tæ Nam san” , “Phöôùc nhö Ñoâng haûi” v.v...  Toäi tham laø toâi troïng haøng ñaàu “Tham, saân si”.          Ñi chuøa caùi kieåu naøy coù toäi theâm! Gaàn nhö moïi ngöôøi coù thoùiquen ñi chuøa ñeå xinxoû naøy noï hôn laø ñeå cho taâmhoàn ñöôïc nheïnhaøng gaàn Phaät hôn vaø vui cuøng Phaät trong nuï cöôøi “Baèngan thanhtònh”, queân moïi bonchen phieàntoaùi maø beân ngoaøi cöõa chuøa laøm chaoñaûo hoàn ta.

 

Hay nhöùt laø caâu “Löûa loøng chöa nguoâi”.     Löûa loøng chöa nguoâi, töùc loøng ta coøn nhieàu taïpnieäm laøm sao tìm ñöôïc chaân haïnhphuùc ñôøi naøy vaø ñôøi sau?

 

Treân ñaây laø moät thíduï:   Chuùngta ñoïc vaø tìm hieåu tötöôûng cuûa ngöôøi xöa roài thoângdòch laïi xa hôn moät chuùt nhöõng gì caùi maùy“copy”laøm.        Ngöôøi xöa noùi sao ghi laïi deã roài tìm hieåu yù ngöôøi xöa muoán noùi gì phaûi suynghó nhieàu hôn, laøm vieäc nhieàu hôn vaø thíchthuù hôn.

 

Moät thíduï khaùc:           Ai cuõng bieát taäp thô “Chinh Phuï Ngaâm”, nhöng khoâng ai “thoâng dòch” tötöôûng cuûa ÑaëngtraànCoân leân aùn chieántranh catuïng hoøabình. Vì chieántranh laø chaùnhphaïm laøm haïi tôùi 3 theáheä:   Theáheä meï chieánsó, theáheä vôï chieánsó vaø theáheä con cuûa chieánsó phaûi tang thöông ñaukhoå taäncuøng, caû tinhthaàn laãn theåchaát. Ngaøynay theáheä haäuchieán sinh sau naêm 1975 ñang bò heäquûa chieántranh laøm cho kinhhoøang, ñang chaïy troán söïthaät, töï doái mình vôùi caâu “Toâi khoâng laøm chínhtrò”.

 

“Chính” nghóa laø chung.  “Trò” laø “haønhchaùnh quaûntrò”.   Chínhtrò laø haønhchính quaûntrò chung caû nöôùc, trong ñoù coù sinhhoïat töøng caùnhaân naèm trong guoàngmaùy naøy, laøm sao maø chuùngta ñöùng ngoaøileà xaõhoäi ñöôïc?Cuõng vì Coängsaûn coi chínhtrò laø ñaáutranh giaicaáp, khuûngboá, tieâu dieät caùc phaàntöû coù tötöôûng töïdo khaùc vôùi tötöôûng ñoäctaøi “chæ coù moät ñaûng Coängsaûn laø ñuùng”! Doñoù khi noùi ñeán chínhtrò theáheä treû “Con em Quoácgia vaø con em Coängsaûn” e ngaïi.  Tai haïi cuûa chieántranh coøn ñeø naëng treân vai ngöôøidaân Vieätnam ít nhöùt cuõng maáy theákyû nöõa. Chieán tranh khoâng töï noù boäcphaùt, phaûi coù ngöôøi thamvoïng muoán laøm vua nhö oâng HoàChíMinh gaây ra thì noù môùi keùo daøi nhö vaäy.   Giaûsöû khoâng coù oâng HoàChíMinh thì nöôùc Vieätnam ñaõ coù ñoäc laäp töïdo töø naêm 1948 nhö Singapore, Indoneùsia, Philippine vaø Thailand .  Ngöôøi laøm söû thaø ñöùt ñaàu, nhöùtñònh khoâng noùi sai söïthaät.     Xin xem VSYL ( Việt Sử Yếu Lược ) .

 

Thíduï veà vaênphaïm:   Soaïngæa nghieâncöùu vaø ñöa ra nhaänxeùt xa hôn veà “Maïotöø” trong tieáng Vieät.     Maïotöø coù trieát-lyù trong ñoù, nhö baïn thaáy ngôøi ta ñoäi noùn laø baïn bieát roài .

 

Ñaønh raèng “Caùi” vaø “Con” laø nhöõng maïotöø chæ gioáng ñöïc vaø gioáng caùi. Caùc saùch khaùc “neáu coù” cuõng chæ giaûithích tôùi ñoù thoâi.    Phaùpvaên Le, La, Les chæ gioáng ñöïc, gioáng caùi vaø soá nhieàu chung cho hai gioáng.       Anhvaên coøn ñôngæan hôn, gioáng ñöïc, gioáng caùi vaø soá nhieàu ñeàu duøng “The”.   Nhöng Vieätvaên “Maïotöø” mang nhieàu yù-nghóa. Trong saùch naøy, soaïngæa gôïi-yù ñoïcgæa:              Ngoaøi nghóa treân, maïotöø  “Caùi” vaø “Con” trong tieáng Vieät coøn chæ “Ñoängvaät” vaø “Baátñoängvaät”. Thíduï: Con ngöôøi [MT con} chæ ñoängvaät.    Caùi xe [MT caùi] chæ baátñoängvaät.    Caùi xe coù chaïy ñöôïc phaûi coù con ngöôøi laùi.    Hay Con soâng, con suoái vaø caùi caàu, caùi hoà, caùi ao...            Danhtöø  naøo ñi vôùi maïotöø   “Caùi”  ñöùng yeân moät choå.           Coøn danhtöø naøo ñi vôùi maïotöø  “Con”, chuyeånñoäng vaø dòchuyeån [Trieátlyù Dòchcaênkinh. 

 

Tieåu vuõtruï laø con ngöôøi chuùngta duø ta nguõ hay thöùc, baátcöù luùc naøo cuõng coù nhöõng côquan luoânluoân hoaïtñoäng, trieátlyù goïi dòchchuyeån, hay dòch lyù.    Ñaïi vuõtruï thì söï dòchchuyeån quaù roõ, nhö traùi ñaát, maët trôøi, traêng sao v.v... Ñeàu chuyeåndòch khoâng baogiôø ngöøng.          Doñoù vaøo ñôøi PhuïcHi (4480BC-4365BC) caùch nay 6484 naêm Heäthoáng Trieátlyù Dòchlyù ra ñôøi.

 

Toùmlaïi:          Coátloõi cuûa Dòchcaênkinh laø AÂmDöông vaø Dòchlyù.  Nhöõng nguyeântoá naøy ñeàu coù trong Vieätvaên ].   Trong Vieätvaên töøng töø moät coù nghóa roäng vaø nghóa heïp.     Noùi caùch khaùc: Vieätvaên chuùtroïng veà tinhthaàn, veà haønhnhithöôïng, veà nghóa roäng.  Anhvaên laø vaênhoùa kyûthuaät, cuïtheå, thöïcteá, moãi töø ñöôïc ñònhnghóa vaø xaùcñònh roõraøng, töùc coù giôùihaïn, khoâng duøng nghóa roäng vaø troïngtaâm laø haønhnhòhaï. Trong Anhvaên, soaïngæa ñöa ra nhaänxeùt vaø söûduïng Maïotöø [Articles] vaø Giôùitöø [Prepositions] thaät kyûthuaät vaø phongphuù cho khotaøng ngöõvöïng cuûa baïn; raát deã söû duïng khi ñaõ bieát roài. Thíduï: Water hay Work, ôû trong phaàn “Basic English” taùcgæa thöôøng vieát lôlöûng nhö vaäy; taïi sao?...Vì taùcgæa muoán gôïiyù cho ñoïcgæa töïdo löïachoïn “nhieàu ñöôøng löïachoïn”:Neáu muoán söûduïng Water hay Work laø “danhtöø” thì theâm “The” tröôùc noù.   Coøn nhö muoán söûduïng Water hay Work laø “ñoängtöø” chæ caàn theâm “To” tröôùc noù. Toùmlaïi: TheWater laø nöôùc. Coøn  To water laø töôùi nöôùc caây.    The work laø coângvieäc.

 

Coøn To work laø laøm vieäc.  Cuõng nhö The plant laø caây kieån. Coøn  To plant laø troàng caây v.v... Baïn thaáy deå khoâng?  Baïn thaáy ngöõvöïng cuûa baïn seõ nhieàu hôn khoâng?      

 

Phöôngphaùp môùimeõ naøy giuùp ích raát nhieàu. Tuynhieân baïn phaûi töï baïn nghieâncöùu theâm, taùcgæa chæ gôïi yù, chæ ñöa cho baïn caàn caâu vaø moài, chæ choã ñeå baïn ñi caâu caù, taùcgæa khoâng caâu caù giuøm baïn ñöôïc.          Good luck to you!

 

Noùi vaäy chôù taùcgæa coù caû moät nuùi taøi lieäu: Moãi laàn ñi dulòch hay ñoïc saùch, copy choã naøo quan troïng, ñoïc baùo cuõng vaäy, ñi hôïp veà cuõng vaäy, xem TV cuõng ghi laïi nhöõng gì quantroïng, khoân phaûi moät hai ngaøy, maø caû ñôøi... Neáu ghichuù theo thoângleä, quyeån saùch naøy phaûi daày hôn, ñoïc giaû phaûi traû tieàn nhieàu hôn vaø taùcgæa phaûi chôø vaøi naêm ñeå ghi laïi töøng chitieát moät (coù taøilieäu ñöôïc ghi laïi töø 50 naêm, baâygiôø taùcgæa cuõng khoâng bieát noù naèm choã naøo (Ditích Angkor chaúng haïn) neáu maát phaûi qua Phaùp vaøo vaênkhoá Phaùp môùi coù taøilieäu ñoù, vì taøilieäu ñoù vieát baèng Phaùp vaên.  OÂng trôøi cho con ngöôøi caùi Meùmory (khoái oùc) thaät kyødieäu “khoâng queân”. Caàn phaûi laøm vaäy khoâng?  Caàn ghichuù töøng chitieát nhoû khoâng?   Khoâng caàn.Luùc ñaâàu taùcgæa sötaàm taøi lieäu laø vì thoùiquen vaø khoâng coù yù ñònh vieát saùch, chæ ñeå laøm giaøu cho söï hieåu bieát cuûa mình.   Nhieàu laàn baïn beø noùi:    Anh maø khoâng vieát saùch ñeå laïi cho haäutheá, anh coù toäi! Ñuùng laø “Vaây traû traû vaây...”.   Baây giôø taùcgæa vieát saùch laø ñeå traû nôï cho xaõhoäi.  Tieàn baùn saùch seõ hieán taëng coânhi quaûphuï, laõophuï baùtaùnh ngheøo khoù.    Nieàm vui tuoåi giaø chæ coù vaäy thoâi.

 

Chuùngta tìm hieåu söïthaät baèng 3 caùch:         1.        Baèng tröïcgiaùc [Maét thaáy, tai nghe.     Toøa thöôøng söû aùn baèng caùch naøy.   Noùi caùch khaùc:    Baèng nhaânchöùng, vaätchöùng].        2. Baèng suyluaän Thíduï: CoángQuỳnh khoâng thaáy ÑoaønthòÑieåm taém, nhöng nghe ÑoaønthòÑieåm voå veá baïchbaïch vaø nöôùc chaûy seøseø thì ñoaùn bieát ÑoaønthòÑieåm ñang taém.     3.  Qua trunggian nhö saùch baùo, Radio vaø TV, qua nhöõng ngöôøi bieát chuyeän keå laïi cho ta nghe.  Theo saùch khoahoïc phoåthoâng, 80% chuùngta bieát söïthaät [vieäc khaùc] qua phöôngphaùp thöù  3, nghóa laø qua trunggian. Doñoù, laøm sao ghichuù taøilieäu naøy ruùt ra töø quyeån saùch naøo töø vaênkhoá hay thövieän naøo?           Neáu nhö ôû Myõ thì coøn thövieän ñaøng hoaøng coøn nhö ôû Vieätnam, ngay nhö thövieän hay vaênkhoá cuõng bò thieâuruïi trong chieántranh.    Chöa noùi cheáñoä Coängsaûn tòchthu heát saùch vôû töø tröôùc ñem tieâu huûy chæ cho duøng saùch Coängsaûn thì laáy gì ñeå cöôùcchuù?  Soaïngæa cuõng laäp laïi moät laàn nöõa:

 

Soaïngæa khoâng muoán laøm caùi vieäc “copy”, “sao y baûnchaùnh”, maø ñoùnggoùp phaàn nhaän xeùt, coù ñuùng, coù sai.   Duø ñuùng hay sai cuõng muïcñích “thaûoluaän ñeå tìm ra aùnhsaùng”. Khoâng khaånñònh baátcöù moät ñieàu.  Vì chaânlyù cuûa conngöôøi laø loaøi thuïtaïo seõ coù ñoåithay.  Chæ coù chaânlyù töø Thöôïngñeá khoâng baogiôø ñoåi thay.   Loaøi ngöôøi vaø Thöôïng ñeá khaùc nhau choå ñoù.

 

Soaïngæa coágaéng söûduïng caû 3 phöôngphaùp ñeå tìm hieåu söïthaät veà söû, vaên vaø sinhhoïat cuûa nhaândaân ta qua töøng thôøiñaïi, töøng phongtuïc taäpquùan vaø cuoái cuøng töøng ñòa phöông. Coângvieäc naøy, ñuùng ra phaûi coù moät uûyban cuûa chínhquyeàn phuïtraùch môùi coù nhieàu phöôngtieän hôn.   Nhöng khoå ôû choå:   Neáu Coängsaûn thì Coängsaûn chæ noùi caùi gì coù lôïi cho Coängsaûn, coøn Quoácgia thì cuõng vaäy.   Cuoáicuøng nhaândaân mình bò bòt maét, bòt tai khoâng nghe thaáy heát söïthaät! Baogiôø trôøi môùi saùng ôû Vieätnam?   “Suoát ñeâm thaothöùc hoàn vöôngvaán !.. [Thô cuûa taùcgæa trong Taäp “DaïTöø”, noãi öutö coøn ñeø naëng trong loøng].

 

Trong quaùtrình thaûoluaän, soaïngæa coù noùi ñeán nhaânvaät naøo, cuõng chæ noùi ñeán ñôøi coâng, coøn ñôøi töø khoâng bao giôø soaïngæa ñoäng ñeán.  Cuõng nhö coù noùi ñeán nhöõng töø khoù nghe, nhö “laøm tình hay cöûa ngoû chaøo ñôøi cuûa nhaânloïai”, cuõng chæ noùi vôùi tinhthaàn khaùchquan voâtö khoâng moät yù gì khaùc. Mongsao ñoïcgæa coù nuïcöôøi vuiveõ, voâvi, vieânmaõn. “ Xö õtheá nhöôïc ñaïi moäng – Hoà vi lao kyø sinh “  Theo LyùBaïch:      Ñôøi laø giaác moäng – Bonchen laolöïc, moäng vaãn laø moäng!”.              Khoå noãi trong moäng coù: AÙcmoäng vaø Moängñeïp. Ngöôøi ñôøi nhôù AÙcmoäng nhieàu hôn laø Moäng ñeïp. Hoï nhôù caùi khuyeáttaät cuûa ngöôøi khaùc hôn laø caùi ñeïp cuûa hoï. Hoï nhôù dai luùc hoaïnnaïn khoå ñau hôn luùc haïnhphuùc ñaày ñuû.  Chæ coù chuûnghóa ñoäctaøi môùi baét ngöôøi ta suynghó moät chieàu, noùi nhö con veït, laøm nhö caùi maùy, toái nguõ chæ ñöôïc thaáy aùcmoäng. Chaúngkhaùcchi baét chim boàcaâu caét ñi moät caùnh roài thaû cho noù bay, goïi la ø“Giaûiphoùng”!   Soáng trong cheáñoä ñoäctaøi khoâng coù moäng ñeïp. Veà hìnhthöùc, soaïngæa duøng phöôngphaùp vieát thaûochöông/Program cho maùy Computer, neân chöõ ñaàu haøng coù hình nhö “naác thang”,  Maùy   Computer ñoïc nhanh hôn.   Baïn coù theå xem trong Windows cuûa Microsoft, hoï cuõng söûduïng phöôngphaùp naøy. Saùch        vieát nhieàu maøu, khi ñem in, soaïngæa khoâng kham noåi taøichaùnh, ñaønh in traéng ñen, maát ñi moät phaàn giaùtrò.   Khi ñi in saùch vaø ñem saùch ñeán tieäm saùch nhôø baùn giuøm, môùi bieát ñöùa con tinhthaàn cuûa mình bò thieânhaï xeûo thòt laøm baûy, chæ coøn ba phaàn môùi thuoäc ngöôøi cha mang naëng ñeû ñau!    Xem ra ngheà vieát saùch vaø baùn saùch cuõng baïcbeûo, eâcheà!

 

Khoâng  vieát ,  baïn  beø  cöôøi  che â,

Vieát  ra ,  chöõ  nghóa  daàm  deà  leä  rôi !

Ai  ôi ,  leân  hoûi  oâng  trôøi  ?

Maáy  ñôøi  vieát  saùch  coù  lôøi  baäu  ôi  !                                ( Ñoàng )

 

Taï ôn ThöôïngÑeá :    Ñaõ ban hoøabình cho nöôùc Vieätnam chuùng con.

 

 

Nöôùc  non  xanh   taän chaân  trôøi  ,

Queâ  Höông  yeâu  daáu  ngaøn  ñôøi  nhôù  thöông              ( Ñoàng )

 

 

THÔØI GIAN

 

Gioù  thoåi  maây  bay  ñeán  taän  tim

Vaàn  thô  saéc  tím  ,  laïi  ñi  tìm

Traêng  vaøng  Theá löõ  ,  eâm  ñeàm  chieáu

Nhaïc  xaùm  Chopin ,  gôïi  noåi  nieàm

Soùng  baïc  chaân  trôøi,  chim  moûi  caùnh

Thoâng  xanh  cuoái  thaùc ,  boùng  naèm  im

Trieäu  naêm  tröôùc ,  ñoù  ñaây  coøn  vi  khuaån

Naøo  phaûi  thôøi  gian  ñaõ  im  lìm  . . .

 

Thôøigian vaãn aâmthaàm thay ñoåi taát caû.

Thôøigian seõ thay ñoåi  ñoängvaät thaønh baát ñoäng vaät   

Thôøigian seõ thay ñoåi töø coù ñeán khoâng

vaø töø khoâng ñeán coù.

Chuùng ta cuõng töø khoâng maø coù, coù roài khoâng !

 

N’ Everest

(N laø hoï Nguyeãn, Everest laø nuùi Everest)

(Khi vaøo coâng-daân Myõ ñoåi teân, toâi söû duïng quyeàn töï do ñoåi teân, chæ laáy moät teân cho goïn, nhöng maùy computer khoâng run, phaûi theâm moät teân nöõa, môùi laáy töø UNKnown (Khoâng bieát), laáy taét ba chöõ ñaàu laø UNK, moùi coù caùi teân UNK N' EVEREST ).

 

 

LÖU-YÙ:     SAÙCH TRÌNH BAØY TÖÏ DO, KHOÂNG GOØ BOÙ THEO LUAÄT NAØO CAÛ

 

 

KÍNH DAÂNG CHA MEÏ (( Cha Meï khuaát boùng, muoán baùo hieáu phaûi giuùp ñôû cho ngöôøi ngheøo khoù )

 

Song thaân khuaát boùng maây ngaøn,

Nieàm thöông, noãi nhôù daâng traøn loøng con.

Coâng cha nhö nuùi Thaùi sôn,

Nghóa meï nhö nöôùc trong nguoàn chaûy ra.

Moät loøng thôø meï kính cha,

Cho troøn chöõ hieáu môùi laø ñaïo con.

Giôø ñaây phuï maãu khoâng coøn,

Con xin daâng taám loøng son leân trôøi,

Hieáu naøy daâng hieán cho ñôøi,

Ñoàng baøo ngheøo khoù, ngaøn ñôøi meán yeâu.

 

Tieàn baùn saùch seõ quyeân taëng ñoàng baøo ngheøo.

 

Toâi nôï ñaáng sanh thaønh quaù nhieàu.

Laø con ngöôøi, ai maø khoâng hieáu thaûo vôùi cha meï?

Cha meï qua ñôøi roài, söï hieáu thaûo ñoù traû cho ai?

 

Xin thöa:    Traû cho ngöôøi ngheøo khoå.

 

NguyeãnCoângTröù noùi, xuyeân qua tötöôûng cuûa. KhoångTöû :      Nôï tangboàng vay traû traû vay.

Nôï tangboàng laø nôï coângdanh söïnghieäp.

Ñoái vôùi toâi:    Nôï tangboàng laø  “con soá khoâng”

Nôï “hieáu thaûo” quyeát traû môùi xöùngñaùng laøm con coù hieáu ñaïo ñöùng trong trôøi ñaát.

Nôï “hieáu thaûo” xuaátphaùt töï coõi loøng, töø tình thöông, töø con tim coøn ñaäp, con tim coøn soáng...

Con tim coøn ñaäp trong loøng moïi ngöôøi thì tình thöông vaãn coøn trong loøng moïi ngöôøi.

Tröø khi... ngöôøi ñoù coù xaùc khoâng hoàn, ngöôøi ma!

Vöøa laø ngöôøi, vöøa laø ma chæ yeâu thöông tieàn....

 

Laïy Chuùa cöùu theá

 

Chuùa ñaõ yeâu thöông nhaânloaïi.

Vì tình yeâu ñoù,  Chuùa ñaõ hysinh.

ñeán gioït maùu cuoái cuøng treân thaäp töï giaù.

Xin doøng maùu yeâu thöông cuûa ThieânChuùa

chaûy trong tim chuùng con.

Chuùng con noi göông cha chung treân trôøi:

Daùm vì tình yeâu cao quí maø taän taâm phuïc vuï anh chò em chuùng con.

 

N’ Everest

 

THE ART PUBLISHER :

 

Unk Neverest – Nguyễn Bỉnh Đồng

[NguyeãnBænhÑoàng – Ronda Hoà]

 

NguyeãnAnhThuøy

NguyeãnAnhLong

NguyeãnAnhTuaán

NguyeãnAnhKhanh

NguyeãnAnhThuùy

NguyeãnAnhThö

 

Unk Neverest

5869 W. NORTH LANE

GLENDALE,  AZ 85302

Tel:     623- 777- 1287

Email :   nunk@cox.net

 

 

 

 

 

Taëng caùc baïn coøn leâ böôùc phongsöông.

 

 

COÂ LÖÕ

 

Trôû goùt phong söông, boùng xeá taø,

Trôøi chieàu thaêm thaúm, beán coøn xa.

Queâ ngöôøi ñaát khaùch, hoàn non nöôùc,

Loøng buoàn röøi röïi, ta vôùi ta.

 

 

Nguyễn Bỉnh Đồng – N’ Everest

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

DAÃN  NHAÄP

 

Môøi baïn vaøo thaêm theá giôùi cuûa thô

 

 “ DUYEÂN THÔ MOÄT “

 

BAØI THÔ TUYEÄT MEÄNH

(Baøi thô tuyeätmeänh hoùa thaønh baøi thô cöùumaïng)

 

 

Saùu chuïc naêm nay ôû coõi ñôøi,

Traàn duyeân giôø haún giuõ xong roài.

Bình sinh chí lôùn laø ñaâu taù?

Traêng gioïi loøng soâng, maây ngaát trôøi.

Soáng ñaõ khoâng tröø xong giaëc nöôùc,

Cheát ñi haù luïy tôùi ngöôøi sau.

Phen naøy mieäng coïp aâu ñaønh daï,

So vôùi Di, Teà coù keùm ñaâu?

Thöông khoùc non soâng vôùi quoác daân,

Taøi heøn khoâng vôùt ñöôïc traàm luaân.

Loøng naøy chöa haû, thaân ñaõ cheát,

Chín suoái theïn thuøng gaëp coá nhaân.

 

 

PhanBoäiChaâu (1925)

 

 

“Baøi thô tuyeätmaïng” naøy do nhaø caùchmaïng PhanBoäiChaâu laøm, trong luùc tuyeätvoïng vì bò Phaùp baét taïi ThöôïngHaûi.

 

Vaøo thaùng baûy, naêm 1925, Cuï bò Phaùp baét taïi ga xe löûa Baéc Traïm ôû QuaûngChaâu.    Chuùng giaûi Cuï veà Toâgiôùi Phaùp ôû ThöôïngHaûi.          Sau ñoù chuùng nhoát Cuï döôùi taøu thuûy.   Cuï khoâng bieát chuùng ñònh laøm gì Cuï, hay ñöa ñi ñaâu, cuõng coù theå chuùng thuûtieâu Cuï, quaêng xaùc xuoáng bieån khoâng chöøng?  Trong hoaøncaûnh ñentoái ñoù, Cuï PhanBoäiChaâu ñaõ saùngtaùc baøi thô naøy, boû noù vaøo trong moät caùi chai, nheùt kyû nuùt laïi, quaêng noù xuoáng bieån, hyvoïng coù ngöôøi vôùt noù.

 

ÔÛ hieàn gaëp laønh, baøi thô tuyeätmeänh naøy loït vaøo tay moät ngöphuû toát buïng. Ngöôøi Trung Hoa coù caâu noùi hay:   Thaáy cheát khoâng leõ khoâng cöùu?

 

Doñoù, ngöôøi ngöphuû mang baøi thô tuyeätmeänh cuûa Cuï PhanBoäiChaâu ñeán nhaø baùo.       Baùochí taïi ThöôïngHaûi ñaêngtaûi, döluaän raát xoânxao...

 

Chaúng nhöõng döluaän raát xoânxao ôû ThöôïngHaûi – HoàngKoâng, maø coøn vangdoäi tôùi Vieätnam vaø caû theágiôùi.   Moïi ngöôøi ñaõ bieát Phaùp baét nhaø caùchmaïng PhanBoäiChaâu cuûa Vieätnam.    Chính quyeàn  TrungHoa gôûi khaùngthö phaûnñoái LaõnhSöï Phaùp, ñaõ ñeå ngöôøi Phaùp baét ngöôøi böøabaõi ngay treân quoácgia TrungQuoác.     Nhôø aùplöïc nhieàu phía vaø theá giôùi ñaõ bieát ngöôøi Phaùp ñaõ baét nhaø caùchmaïng hoï Phan cuûa Vieätnam, neân Cuï PhanBoäi Chaâu ñöôïc Phaùp giaûi veà xöû  “döôùi aùnh maët trôøi”, thay vì xöû  “trong ñeâm toái”.  

Baøi thô tuyeätmeänh hoùa thaønh baøi thô cöùumaïng.

 

Ñuùng laø nhaø aùiquoác PhanBoäiChaâu coù duyeân vôùi thô.

 

 

 

 

 

 

 “DUYEÂN THÔ HAI”

 

RAU SAÉNG CHUØA HÖÔNG

 

 

 

TaûnÑaø NguyeãnKhaécHieáu thi höông hoûng, naêm 1909,   OÂng thi HaäuBoå rôùt, naêm 1912. Neáu oâng thi ñaäu, töônglai seõ ra laøm quan.  Trong thôøigian hoïchaønh thicöû naøy, chaøng thösinh ñatình ñaõ yeâu thaàm coâ haøng saùch hoï Ñoã.   Chaøng xaây bao nhieâu moäng ñeïp...  Nhöng than oâi!   Chaøng thi ñaâu rôùt ñoù, neân moäng cuõng vôõ tan.

 

Coâ haøng saùch, ngöôøi yeâu lyùtöôûng cuûa chaøng, cho chaøng ra rìa vì traéng tay.  Ñoù laø keátquaû thöïc teá.           Vì thôøigian hoïchaønh thicöõ maø dangdíu vôùi tình, ñaàu oùc bò chiphoái, laøm sao taäptrung ñeå giaønh thaénglôïi vinhquang ñöôïc?

 

Ñoái vôùi ngöôøi giaøu tìnhcaûm, laõngmaïn, cho raèng taïi soá “hoïc taøi thi maïng”, ñeå töï anuûi. Roài töø ñoù, cho raèng “taïi yù trôøi”, hay coù duyeân maø khoâng coù phaän.

 

Cuõng may, thisó  nhaø ta coù taøi maø cuõng laém tình, xoay qua yeâu naøng thô vaø töø ñoù chuùng ta coù nhöõng “khoái tình con” cuûa thisó TaûnÑaø ñeå ngaâmnga...

 

Möôøi naêm sau (möôøi naêm tình cuõ), nhôn hoäi ChuøaHöông naêm 1923,  ( gaëp laïi ñoâi maét ngöôøi xöa),  thisó nhaø ta gôïi höùng, saùngtaùc baøi thô “ rau saéng  ChuøaHöông ”,  in treân truyeän theá gian I,  nhö sau:

 

 

RAU SAÉNG CHUØA HÖÔNG

 

 

                                                       Muoán aên rau saéng Chuøa Höông,

Tieàn ñoø ngaïi toán con ñöôøng ngaïi xa.

Mình ñi,  ta ôû laïi nhaø,

Caùi döa thôøi khuù caùi caø thôøi thaâm.

 

 

TaûnÑaø (Truyeän theágian I, 1923)

Sau hoäi ChuøaHöông naêm ñoù, TaûnÑaø nhaän ñöôïc moät böuphaåm, khoâng ñeà ñòachæ ngöôøi gôûi, trong coù moät boù rau saéng vaø moät baøi thô nhö sau:

 

                                    Thô hoïa laïi baøi thô RAU SAÉNG CHUØA HÖÔNG

 

 

    Kính daâng rau saéng Chuøa Höông,

    Ñôû ai tieàn toán con ñöôøng ñôû xa.

    Khoâng ñi thì göûi laïi nhaø,

    Thay cho döa khuù cuøng laø caø khaâm.

 

ÑoãTangNöõ baùitaëng      

 

 

Sau khi thisó TaûnÑaø nhaän ñöôïc taëngphaåm “ Boù rau vaø baøi thô”, oâng laøm moät baøi thô hoïa laïi nhö sau:

 

 

Maáy lôøi caûm taï tri aâm,

Ñoàng bang laø nghóa, ñoàng taâm laø tình.

Ñöôøng xa rau vaãn coøn xanh,

Taám loøng thôm thaûo baùt canh ngoït ngaøo.

Yeâu nhau xa caùch caøng yeâu*

Daãu raèng suoâng nhaït caøng nhieàu chöùa chan.

Nöôùc non khuaát neûo ngö ngaøn,

Taï loøng xin möôïn Theá gian ñöa tình.

 

 

NguyeãnKhaécHieáu baùiphuïc

Truyeän Theágian II, naêm 1923

 

*Yeâu nhau xa caùch caøng yeâu (hay nhöùt caâu naøy).

*    Giaûsöû TaûnÑaø seduyeân cuøng coâ haøng saùch, cuïcdieän chaéc khaùc ñi vaø chuùngta khoâng coù nhöõng aùng thô tröõtình laõngmaïn ñeå maø thöôûngthöùc.Nhöõng ngöôøi thaáttình ña soá laøm thô hay saùngtaùc nhaïc raát trungthöïc ngaämnguøi ñaéngcay chuachaùt trong loøng...

 

Veà sau môùi khaùmphaù ra “taùc giaû” böuphaåm “voâ danh” kia laø coâ ÑoãthòSongKheâ, em cuûa nöõsó TöôngPhoá.

 

Theágiôùi thô coù nhieàu duyeân thô thaät quyeánruõ laõngmaïn.

Ñeán ñaây taùcgiaû khoâng vieát theâm duyeân thô ba.

Duyeân thô ba, taùcgiaû ñeå daønh cho ñoïcgiaû töï laøm thô vaø gôûi cho naøng thô lyùtöôûng cuûa mình.         Neáu khoâng gôûi cho naøng thô lyùtöôûng, thì gôûi cho ñôøi moät chuùt höông thô, ñeå ñôøi ñaùng soáng, ñaùng yeâu  vaø thô moäng hôn ...

 

 

DDDDÑoàng

N’ Everest

 

 

 

 

 

 

 

 

ÑÖÔØNG TRAÀN ÑAÂU COÙ GÌ VUI

 

Soaïngiaû laø ai?

 

 

 

Soaïngiaû cuõng nhö caùc baïn:

 

Cuøng chung soá kieáp long ñong, [Caàm vieát vieát taø, caàm cung cung gaãy]

Xoùt xa beøo boït, ñau loøng nöôùc non. [Thaân beøo boït troâi daït qua California]*

 

Nguyeãn Bænh Ñoàng

N’ Everest

 

*    Duø Toångthoáng hay ngöôøi thöôøng cuõng tînaïn nhö nhau.

 

Coù laàn daïñaøm vôùi ThöôïngToïa ThíchTaâmGiaùc, soaïngiaû öùngkhaåu ngaâm cho Thöôïng Toïa nghe:

 

 

                                              Traéng  ñeâm thao  thöùc ,  hoàn  vöông  vaán,

                              Buoàn  vaây  töù  phía ,  oâi  laø  buoàn . . .

NBÑ

 

 

ThöôïngToïa nhìn taùcgiaû baèng caëp maét “töøbi”.   ThöôïngToïa khuyeân soaïngiaû ñi tu.   Soaïngiaû göôïngcöôøi, imlaëng, vì soaïngiaû laø Kytoâhöõu. Soaïngiaû baâygiôø vaãn coøn “thaothöùc trong ñeâm” coøn ThöôïngToïa ñaõ ñeán beán bìnhminh roài. Coù duyeân seõ coøn gaëp laïi nhau trong coõi loøng voâ bieân... Duø cho phaân caùch aâmdöông ñoâingaõ... Höôngkhoùi taän ñaùy loøng naøy, bay theo maây gioù ñeán cuøng coánhaân.

 

 

 

Coù ngöôøi hoûi soaïngiaû laø ai? Soaïngiaû laøm ñöôïc vieäc gì?

 

Kính thöa caùc baïn:

 

 

  Thö  sinh  chính  baïn  gia  haøn,

                            Traêng  xuyeân  maùi  raùch  hoàn  traøn  yù  thô . . .

 

Ñoàng

 

 

 

LyùBaïch ngheøo coøn coù tieàn mua röôïu tieâusaàu, coù tieàn saém ñao cheùm nöôùc chôi cho ñôû buoàn:

 

 

                                                      Naâng  cheùn  tieâu  saàu ,  saàu  theâm  saàu . . .

                                      Ruùt  ñao  cheùm  nöôùc ,  nöôùc  cöù  chaûy .

 

LyùBaïch

 

 

 

 

 

 

Soaïngiaû vì khoâng tieàn mua röôïu, neân:

 

 

                                                            Luùc  vui  ñôøi  ñeïp  hôn mô  ( chæ vui trong mô)

                                  Khi  buoàn  caàu  nguyeän ,  laøm  thô  giaõi  saàu . . .

                                                                 

 

 

Soaïngiaû cuõng nhö BoàTuøngLinh, coù nhöõng moái tình thaàntieân chæ xaåy ra trong moäng “lieâu trai” maø thoâi.  “Tænh giaác mô hoa”:   Ñöôøng traàn ñaâu coù gì vui!

 

 

LyùBaïch vì nguõ trong say, hoaëc say trong nguõ, neân coù ñaïimoäng, tieåumoäng:     

 

 

Chuyeän  ñôøi  laø  ñaïi  moäng ,

AÂu  lo  theâm  nhoïc  xaùc . . .   

(Taïm dòch).

 

“ Xöû  theá  nhöôïc  ñaïi  moäng”

“ Hoà  vi  lao  kyø  sinh”

 

LyùBaïch

 

 

 

Soaïngiaû vì:

 

                                                Traéng ñeâm thao thöùc (neân) hoàn vöông vaán

 

Neân khoâng coù ñaïimoäng hay tieåumoäng, doñoù:

 

 

                                                 Vinh nhuïc kieáp naøy moät chöõ khoâng.

Ñoàng

 

 

Ñaõ choïïn vinhnhuïc moät chöõ khoâng, theá maø hoàn vaãn coøn vöôngvaán, vaãn coøn buoàn vui.

 

 

                                               Buoàn  vaây   töù phía ,  oâi  laø  buoàn . . . .(Sinh, bònh, laõo, töû)

 

Ñoàng

 

 

(Ruùt ra töø taäp thô “Daïtöø”cuûa Ñoàng)

 

(LyùBaïch luùc ñaàu ñònh xoay laïi caønkhoân, nhöng bò vua sai laøm thô cho cungnöõ ca,nhuïc quaù, ruõ aùo töø quan, laáy thô laøm baïn tri-aâm, laáy röôïu giaûi saàu, laáy moäng laøm thöïc...). Theá môùi bieát, hai caâu thô cuûa tieåu tyønöõ vua LeâThaùnhToâng noùi ñuùng:

 

 

                                    Ñeán  ñaây  thaáy  caûnh  thaáy  ngöôøi ,

                       Tuy  vui  ñaïo  Phaät ,  chöa  nguoâi  loøng  ngöôøi . . .

 

Ngöôøi tyønöõ nhoû beù cuûa vua LeâThaùnhToâng

 

Bieát raèng:  Tu laø coõiphuùc, tình laø daây-oan.  Nhöng maáy ai tu thaønh.    Doñoù ThöôïngToïa ThíchTaâmGiaùc khuyeân soaïngiaû ñi tu, soaïngiaû chæ bieát göôïngcöôøi, imlaëng vaø caøng buoàn theâm...     Cuoái cuøng chæ bieát:

 

 

 

                                    Khi  buoàn  caàu  nguyeän ,  laøm  thô  giaûi  saàu . . .

 

Ñoàng

 

N’ Everest

 

 

 

 

 

 

 

TÖÏA

 

Môøi baïn theodoõi taäp taøilieäu nhoû beù naøy. Moät coângtrình 50 naêm khaûocöùu vaø soaïnthaûo raát coâng phu.   Töø tröôùc tôùi nay chöa coù taùcphaåm naøo ñaàyñuû vaø coângphu nhö vaäy.   Nhieàu tötöôûng vaø caâu chuyeän thaät môùimeû, coù lyù, vui vaø yù nhò...  Ngay töø  trang ñaàu,  ñoïcgiaû ñaõ thaáy söï môùimeû töø noäidung,  ñeán hìnhthöùc,  caøng ñoïc caøng haápdaãn.   Moät quyeån saùch nhö vaäy coù neân ñoïc hay khoâng?     ( Töïa raát ngaén, nhöng noäi-dung raát daøi ).

 

 

            HEÄTHOÁNGHOÙA ÑEÅ TÖÏÑOÄNG NHAÄPTAÂM CAÙCH SAÙNGTAÙC THÔ

 

• Hoïc moät laàn, saøi caû ñôøi (phöôngphaùp giaûndò deã nhôù).
• Ñoïc moät laàn nhôù maõi khoâng queân (caâu thô hay khoù queân).
• Hoïc moät bieát möôøi [HMBM] (phöôngphaùp suydieãn).
• Phöôngphaùp khoahoïc [roõraøng, trongsaùng vaø ngaéngoïn].
• Soaïngiaû chuûtröông “ñôngiaûnhoùa” vaø “heäthoánghoùa” toáiña.
• Soaïngiaû ñaët naëng “vaêndó taûiñaïo”, giuùp nhieàu ngöôøi raønh thô.     Baùn ñuû tieàn in.

 

Hyvoïng taäp taøilieäu nhoû beù naøy giuùp caùc baïn phaàn naøo trong nhieämvuï keáthöøa truyeàn thoáng ngheäthuaät thica cuûa daântoäc Vieätnam.    Caùc baïn giacoâng sötaäp, giöõgìn vaø phaùt huy môùimeû,  ñeå ñuùckeát thaønh ngheäthuaät thica saùnglaïng cho neàn thica nhaânloaïi  noùi chung vaø Vieätnam noùi rieâng.     Nhöõng tieànboái ñi tröôùc ñaõ khaiphoùng vaø troàng hoa trong vöôøn-hoa-vaên-hoùa-daân-toäc, caùc baïn treû taántuù coù boånphaän voâ phaân töôùi nöôùc vaø troàng theâm, ñeå vöôøn-hoa-vaên-hoùa-daân-toäc caøng ngaøy, caøng saécsaûo doàidaøo...

 

Maëcduø soaïngiaû daønh nhieàu thìgiôø söutaàm taøilieäu vaø soaïnthaûo neân saùch naøy, ñeå ñoùng goùp vaøo neàn vaênhoùa nöôùcnhaø, nhöng “nhaân voâ thaäp toaøn”.     Vì töônglai daântoäc, kính xin quí-chö-huynh-ñaøi khaép boánphöông boåtuùc vaø goùp-yù.     Muoân-vaøn-caûm- taï.

 

Ñôøi  ngöôøi  gioù  thoaûng  maây  troâi

Coâng  haàu ,  khanh  töôùng ,  qua  roài  ñöôïc  chi . . .

HAØNH VAÊN MÔÙI

 

NEW POWER OF EXPRESSION OR NEW DEVELOPMENT OF WORD POWER

 

 

Caùch trìnhbaøy trong saùch  SAÙNG TAÙC THÔ  môùimeû töø noäidung ñeán hìnhthöùc, noäidung: Duøng phöôngphaùp söphaïm (Pedagogy) giuùp caùc baïn naém chaéc kyûthuaät haønhvaên.   Duøng phöôngphaùp HAØNHVAÊN MÔÙI giuùp baïn hieåu coäinguoàn chöõ quoácngöõ. Ñoïcgæa coùtheå nhaänra tieáng* naøo laø Haùnvaên, chöõ Noâm, Vieäthoùa, Ñaïidanhtöø, Ñòadanhtöø, Lieântöï vaø Ñieäpngöõ raát tieän lôïi.        Coù theå noùi hoïc moät bieát möôøi.  Vì ngaøy xöa, chæ coù hoïc ñeán ñaïihoïc môùi phaântích noåi nhö vaäy.  Ñaâu caàn quantroïnghoùa nhö vaäy, trong saùch naøy seõ ñôngæanhoùa nhöõng gì maø ngöôøi ta ñaõ laøm chaäm böôùc tieán cuûa daântoäc.

 

à Baïn thaáy toâi duøng  TIEÁNG (word), khoâng duøng  Chöõ (Letter).  Neáu baïn hieåu Anhvaên baïn seõ hieåu ngay taïi sao.  Anhvaên, khoâng duøng chöõ Anh, Anhvaên nguoàngoác töø Haùnvaên.  Chöõ Anh khoâng ñuùng, vì moät chöõ Noâm ñi vôùi moät chöõ Haùn.         Nhöng  chöõ Noâm  thì ñöôïc vì khoâng ai vieát NOÂMVAÊN (chöõ Noâm ñi vôùi chöõ Noâm). Vieäc naøy môùi, luùc ñaàu khieán cho ñoïcgæa coù chuùt bôûngôû. Vì xöa nay ai cuõng duøng chöõ Phaùp, chöõ Anh, chöõ Vieät.  Neáu khoâng phaântích, khoâng ai noùi thì cöù thoùi quen maø vieát, ñaâu bieát ñuùng hay sai choã naøo.  Taøu goïi Vieätnam laø “øMandi”.     Vieätnam goïi Khmer laø “CaoMan”, sau goïi “CaoMieân”.     CaoMan laø Mandi ôû vuøng ñaát cao. Söïthaät ngöôøi Khmer coù moät neàn vaênhoùa raát röïcrôû huyhoaøng khoâng thua Trunghoa hay Vieät nam.  Keû heøn naøy maymaén coù dòp daïy hoïc ôû thuûñoâ PhnomPenh, quen ñöôïc nhaïcsyõ Ñaëng Theá Phong (Gioït möa thu) vaø hoïc ñöôïc chöõ Khmer.  Nhôø bieát chöõ Khmer môùi bieát vaênhoùa Khmer coù hai trìnhñoä: Phoåthoâng (Bình daân ít hoïc) vaø Baùchoïc (Tríthöùc coù hoïc). Khi ngöôøi Khmer noùi chuyeän, neáu baïn coù nghieâncöùu vaênhoùa Ñeá Thieân Ñeá Thích [Angkor] baïn seõ bieát ngöôøi noùi chuyeän vôùi mình thuoäc haïng ngöôøi naøo.  Chính neàn vaênhoùa Vieätnam ta cuõng coù hai trìnhñoä nhö vaäy: Phoåthoâng vaø Baùchoïc.Neáu ta vieát hay noùi chöõ Vieät, chöõ Anh, chöõ Phaùp ñoù laø thìnhñoä phoåthoâng. Neáu ta vieát hay noùi Vieätvaên, Haùnvaên, Anhvaên, Phaùpvaên, ñoù laø trìnhñoä baùchoïc (vì Haùnvaên ñi vôùi Haùnvaên.   Coøn chöõ Haùn laø sai, vì Moät ñaøng chöõ Noâm, moät ñaøng chöõ  Haùn. Chöõ laø chöõ Noâm, Vaên laø chöõ Haùn).   Ñöøng deådaõi cho raèng vieát hay noùi sao cuõng ñöôïc. Tröôùc heát ta phaûi traânquùi vaênhoùa Vieätnam:   Ñöøng vieát hay noùi sai.  Baét ñaàu chòu khoù taäp noùi hay vieát cho ñuùng vaênphaïm, laàn laàn thaønh thoùi quen, raát deã.           

 

Hìnhthöùc:Trìnhbaøy trongsaùng, giaûithích roõraøng, chöõ in ñaäm vaø chöõ in nhaït, LÔÙN vaø nhoû, maøu saéc khaùc nhau, deã phaânbieät, deã hieåu vaø deã nhôù. Ñaëcbieät: Caùch vieát “ñoaønkeát thoángnhaát”  hai tieáng vieát lieàn, ñeå saùngtaïo Vieätngöõ thaønh chöõ “ Ña-aâm/ Polysyllabic ” nhö quoácteángöõ.    Hieäntaïi chöõ quoácngöõ laø chöõ  “Ñan-aâm/Monosyllabic”.

 

 

DÖ GIAÁY VEÕ VOI

 

     -     Vaênhoïc laø nhaø maùy ñieän, mang aùnhsaùng ñi khaép nôi.        [Nguyeãn Bænh Doàng]

Sôyeáu: Vieätngöõ xuaátxöù töø ba nguoàngoác* chính: (Ñoïc moät laàn nhôù suoát ñôøi).

 

*          Nguoàngoác nhöõng töø naèm trong moät caâu vaên.   Nguoàngoác theo vaênhoïcsöû thì khaùc.

 

       a.   Chöõ Vieätnam thuaàntuyù (Chöõ Noâm, chæ yeáulöôïc töø thôøi höõusöû).

       b.   Vieäthoùa töø  Haùnvaên (Chöõ ngöôøi Haùn, chöõ Taøu, coøn goïi chöõ Nho).

       c.   Vieäthoùa töø chöõ ngoaïiquoác, chöõ ønöôùc ngoaøi trôû thaønh chöõ quoácngöõ.

 

I.                NGUOÀNGOÁC CHÖÕ NOÂM         [ The root of Demotic Script ]

 

Thíduï:    TRÔØI-ÑAÁT- NUÙI- SOÂNG-CHA-CON-CHOÀNG-VÔÏ. [Haùnvaên ñoïc khaùc]

 

II.              NGUOÀNGOÁC HAÙNVAÊN [ The root of Chinese Literature ]

 

Thíduï:    QUOÁCGIA-DAÂNTOÄC-THIEÂN-ÑÒA-SÔN-HAØ-PHUÏ-TÖÛ-PHU–THEÂ.

 

III.            NGUOÀNGOÁC TÖØ CHÖÕ NGOAÏIQUOÁC [The root from Foreign Literature]

 

Thíduï:    Motor Vieäthoùa thaønh moâtô.           Savon Vieäthoùa thaønh xaøboâng.

 

Phaàn treân noùi veà nguoàngoác chöõ quoácngöõ cuûa Vieätnam.

Phaàn döôùi ñaây, noùi veà nguoàngoác caùc tieáng ñöôïc vieát lieàn nhau [Caùch vieát môùi].

 

Tieáng  vieát lieàn nhau xuaátphaùt töø 4 nguoàngoác nhö sau:

 

1.     Haùnvaên.      (Giaothoâng vaäntaûi, Tinhthaàndaântoäc" vieát lieàn 4 töø").

2.     Chöõ Vieäthoùa.          (Xaøboâng, moâtô, radio,  computer, ñeå nguyeân, khoâng vieát maùy vi tính, vì töø naøy ñaõ quoác-teá-hoùa roài).

3.     Chöõ Ñòadanh vaø Ñaïidanhtöø.         Haønoäi, Ñaølaït, Nguyeãndu, Nguyeãntraûi.

4.     Caùc Lieântöï vaø Caùc Ñieäpngiöõ.       Vìvaäy, Neáumaø, nhöngmaø, loûngleûo, töøtöø.

5.      

 

 

 

1.       HAÙNVAÊN  –           Chinese Literature       [Phaàn sau giaûithích chitieát].

       

Thíduï:    Ñoaønkeát, thoángnhaát, lyùlòch, hoøabình, haïnhphuùc, toåquoác, daântoäc v.v...

Vieát theo loái cuõ: Ñoaøn-keát, thoáng-nhaát, lyù-lòch, hoøa-bình, haïnh-phuùc, toå-quoác, etc . . .

Haønhvaên môùi:    Ñoaønkeát, thoángnhaát, lyùlòch, hoøabình, haïnhphuùc, toåquoác, daântoäc.

 

 Löuyù:       Haùnvaên chieám treân 50% trong chöõ quoácngöõ cuûa nöôùc Vieätnam.

 

DÖ GIAÁY VEÕ VOI

 

-           Baïn cho ngöôøi ñoùi aên, khoâng phaûi ngöôøi ñoùi no, maø baïn no.         [NBÑ]

 

2.        CHÖÕ VIEÄT-HOÙA [Vietnameselize Foreingn Literature] (Phaàn sau coù giaûithích)

 

 Thíduï:    Savon (Phaùpvaên), Vieäthoùa thaønh xaøboâng.

                               Motor (Anhvaên ), Vieäthoùa thaønh moâtô. Ò  Duøng vaøi töø deå thíduï.

 

 Vieát theo loái cuõ:    Savon   –   Xaø- boâng.

        Haønhvaên môùi:      Savon   –    Xaøboâng (khoâng khaùc nhau, chæ vieát lieàn laïi).

  Vieát theo xöa:      Motor   –    Moâ-tô.

  Haønhvaên môùi:      Motor   –    Moâtô (Vieát lieàn nhau, boû daáu gaïch noái ôû giöõa).

 

3.   CUÏM-TÖØ ÑÒADANHTÖØ vaø ÑAÏIDANHTÖØ         (Xem VPVN coù giaûithích).

 

 Vieát theo xöa:    Haø-noäi, Saøi-gon, Nha-trang, Ñaø-laït, Haø-tieân, Cao-baèng.

 Haønhvaên môùi:    Haønoäi, Saøigoøn, Nhatrang, Ñaølaït, Haøtieân, Caobaèng.

 Vieát theo xöa:    Nguyeãn-Du, Taûn-Ñaø, Hoà-Xuaân-Höông, Traàn-Höng-Ñaïo.

 Haønhvaên môùi:    NguyeãnDu, TaûnÑaø, HoàXuaânHöông, TraànHöngÑaïo.

 

 Löuyù:       Vieát theo loái môùi raát thuaänlôïi vaø môùimeõ, coøn taïo cho chöõ

  quoácngöõ thaønh chöõ ña-aâm coù nhieàu aâmthanh trong moät tieáng.

 

4.    CAÙC LIEÂNTÖÏ vaø TÖØ ÑIEÄPNGÖÕ  (Xin xem VPVN cuøng taùcgæa).

 

a. CAÙC LIEÂNTÖÏ

 

                         Ngaøy xöa vieát:    Khi naøo, neáu maø, taïi sao, bôûi vaäy, hay laø, do ñoù...

                         Haønhvaên môùi :    Khinaøo, neáumaø, taïisao, bôûivaäy, haylaø, doñoù...

 

b. CAÙC ÑIEÄPNGÖÕ                       (Phaàn sau coù giaûithích taïi sao duøng ñieäpngöõ)

 

                         Ngaøy xöa vieát:    Thanh-thanh, nhanh-nhanh, leï-laøng, doàn-daäp, töø-töø.

                         Haønhvaên môùi :    Thanhthanh, nhanhnhanh, leïlaøng, doàndaäp, töøtöø.

 

                                        ( Töø-töø :     Hai tieáng, hai aâmthanh rôøi, tieáng ñôn aâm/monosyllabic).

                                        ( Töøtöø:       Moät tieáng, hai aâmthanh lieàn, tieáng ña aâm/polysyllabic).

 

Löuyù   [Remark]

 

Caùc baïn thaáy loái vieát naøo ngaéngoïn, trongsaùng?  Môùimeõ, tieánboä?  Thuaänlôïi vaø nhanh?

 

 Vieát vaên coát ñeå cho ngöôøi ñoïc hieåu nhanh, khoâng caàn caàukyø.

 

             Loái vieát xöa maát thìgiôø vaø laøm cho tieáng Vieät ngheøonaøn, chæ coù moät  aâmthanh (Monosyllabic), trong khi quoácteángöõ laø ña-aâm (Polysyllabics), phongphuù hôn nhieàu.

 

Thíduï: Quoácteángöõ  ba tieáng ñöùng rieâng, trôû thaønh moät tieáng thoángnhaát, ba                                 aâmthanh rôøiraït, trôûthaønh ba aâmthanh lieànlaïc trong moät tieáng, raát thuaänlôïi.

 

Toùmlaïi    [Summary]

 

Khi naøo caùc baïn thaáy nhöõng tieáng vieát lieàn nhau, nhö chöõ “Toùmlaïi”, khoâng phaûi soaïngæa vieát sai. Vì quaù môùimeõ, ñeå dunghoøa, chuùngta coù theå ñi töøtöø, vöøa vieát theo môùi, vöøa vieát theo cuõ. Neáu baïn yeâu hai chöõ  töïdo, baïn cöù ñeå cho soaïngæa töïdo vieát nhö vaäy. Bieát raèng ñaây laø moät ñieàu laøm cho ñoïcgæa bò “bôûngôû”,vì quaù môùimeõ chöa quen caùch ñoïc caùch vieát.  Nhöng môùi khoâng tôùi, laøm sao cuõ ñi, tröôùc laï sau quen.

 

            Theo ñuùng phöôngphaùp giaùoduïc, chuùngta ñi töø deã tôùi khoù, töø ñôngæan tôùi phöùctaïp, töøtöø caùc baïn seõ nhaäptaâm moät caùch töïnhieân, khoâng hoïc maø thuoäc.            Raát coù yù nghóa...

 

 

 

 

 

 

                                                                                   

 

VAØI LÔØI PHILOÄ VEÀ CAÙCH HAØNHVAÊN MÔÙI

 

            Kính thöa baïn ñoïc, baûn haønhvaên môùi treân ñaây, toâi laáy ra töø quyeån saùch “Ngheä Thuaät Côø Töôùng” vaø quyeån saùch “SAÙNG TAÙC THÔ” cuûa toâi, xuaátbaûn naêm 1995, taïi Myõ.  Caùc baïn thaáy trong saùch “Saùng Taùc Thô” cuõng vaãn duøng loái haønhvaên môùi naøy.

 

• Taïisao phaûi duøng caùch vieát môùimeõ naøy?
• Caùch vieát môùimeõ naøy coù íchlôïi gì?
• Caùch vieát môùimeõ naøy coù ñöôïc ai thöøanhaän khoâng?
• Caêncöù vaøo ñaâu maø ñaët ra caùch vieát môùimeõ naøy?

 

 Bao nhieâu caâu hoûi, moät vaánñeà:

 

DÖ GIAÁY VEÕ VOI

 

      -           Hai Baø Tröng maø coù “suùng ngaén”,   quaân Taøu cheát heát.     [Phöôngthaûo].

 

 

 

CAÛI CAÙCH  VAÊN HOÙA

cultural reform

 

 

(Toâi khoâng duøng töø “Caùchmaïng”.  Caùchmaïng laø ñaäp phaù, huûyboû taátcaû ñeå xaâydöïng laïi caùi môùi. Ngöôøi Coängsaûn hay duøng cuïm töø “ Caùchmaïng”, nhöng ngöôøi Coängsaûn khoâng hieåu nghóa saâuxa cuûa cuïm töø Caùchmaïng, neân hoï bò thaátbaïi hoaøntoøan. Laøm sao chuùng ta boû tình yeâu oâng baø, cha meï, queâhöông vaø ñoàngbaøo ñeå chæ yeâu ChuûNghóa CoängSaûn? Laøm sao chuùngta coù theå yeâu Baùc Hoà hôn yeâu cha meï chuùngta, hay yeâu ngöôøi yeâu cuûa chuùngta?  Baùc Hoà chæ xuùi chuùng ta ñi ñaùnh nhau, ñi vaøo choã cheát, khoâng coù nieàm tin , khoâng coù töônglai. Coøn yeâu cha meï, hay ngöôøi yeâu cho chuùngta nieàm haïnhphuùc vaø söï soáng vuitöôi röïcrôõ ñaày nieàmtin, ñaày töông lai.   Ai daïi sao maø tin Baùc Hoà? ).

 

            Phaøm chuùngta laøm vieäc gì muoán thaønhcoâng myõmaõn, phaûi coù phöôngphaùp, phaûi coù tinhthaàn hoïchoûi, phaûi coù yù-chí roõraøng vaø kieântrì. Doñoù vieäc thay ñoåi caùch vieát vaø caùch ñoïc Vieätvaên cuõng laø moät phöôngphaùp toát, moät tinhthaàn hoïchoûi toát, moät yù-chí hay, moät coágaéng toát, khoâng coù gì haïi, chæ coù lôïi.  [Nhöïttu vaø nhöïtnhöït tu thì môùi “Tuchænh”].

 

             

 

9. Caùi lôïi thöùnhaát trong vieäc haønhvaên môùi

 

Tröôùc heát veà ngoânngöõhoïc, Vieätvaên laø chöõ ñan-aâm, chæ coù moät aâmthanh maøthoâi.

Caùc quoácgiatreân theágiôùi ngaøy nay, haàuheát, nöôùc naøo cuõng duøng chöõ ña-aâm, raát coù lôïi.

 

Thíduï:  Anhvaên “Happy” laø haïnhphuùc, goàm tieáng Hap vaø tieáng py vieát lieàn nhau thaønh Happy. Trong Anhvaên, theo nguyeântaéc, tieáng cuoái xuoáng gioïng, tieáng keá tieáng cuoái phaûi leân gioïng.  Doñoù neáu ñeå daáu, chöõ Happy seõ laø Haùppy. Muïcñích cuûa söï leân gioïng xuoáng gioïng laø ñeå cho ngoânngöõ haøihoøa (Harmony) do luaät hoøaaâm, nhö trong aâmnhaïc.Vieätvaên, töøng tieáng, töøng tieáng rôøiraït, aâmthanh naøo ra aâmthanh ñoù; muoán leân gioïng, xuoáng gioïng, phaûi duøng daáu boû vaøo vaø khoâng söûduïng luaät hoøaaâm nhö trong aâmnhaïc, thieáu ñi söï phongphuù hay ñadaïng cuûa ngoânngöõ vaø khoâng thöïcduïng. (Seõ noùi söï khaùc nhau giöõa chöõ  “letter” (Töøng chöõ, nhö ABCD) vaø tieáng “word” (nhieàu chöõ hôïplaïi). Anhvaên vieát hai chöõ “Happy” lieàn nhau neân goïi ña-aâm. Vieätvaên vieát “Haïnh phuùc” hai chöõ rôøiraït neân goïi ñôn-aâm, ñan-aâm, hay vieát rôøi töøng tieáng.   (Khoâng phaûi töøng chöõ).

 

Vôùi tinhthaàn voâtö cuûa baïn, xin hoûi:  Vieätvaên vieát lieàn nhau, yù nghóa cuûa tieáng ñoù coù bò thay ñoåi khoâng?  Coù tieän vaø lôïi cho chuùngta khoâng?  Coù nhanh hôn khoâng? Xin hoûi nhoû theâm moät chuùt:  Neáu hai chöõ “Haïnh phuùc”, chuùngta laáy ñi moät chöõ, ñoïc chöõ coøn laïi, baïn coù theå hieåu nghóa cuûa noù laø gì khoâng?           Ña soá  Haùnvaên 2 töø ñi ñoâi vôùi nhau.

 

Thíduï: Chæ vieát moät tieáng “Haïnh” khoâng ai hieåu nghóa gì heát. Phaûi vieát theâm tieáng “phuùc” ñi keøm vôùi tieáng “Haïnh”, nhö vaäy ngöôøi ta môùi hieåu. vì chuùng laø töø keùp, phaûi ñi ñoâi vôùi nhau.  Doñoù vieát “Haïnhphuùc” lieàn nhau laø ñuùng nhaát.

 

Nhöõng tieáng nhö:  Quoác-Gia, Daân-Toäc, Gia-Ñình, Toå-Quoác.  Nguoàngoác töø Haùnvaên vaø danhtöøkeùp, phaûi vieát lieàn hai tieáng vôùi nhau. Vieát theo loái haønhvaên môùi raát ñuùng, vì saùngtaïo ñöôïc chöõ  Vieätnam trôû thaønh ngoânngöõ ña-aâm vaø phongphuù hôn nhieàu.

 

II.               Caùi lôïi thöù hai trong vieäc haønhvaên môùi

                       

Vieätvaên hieäntaïi laø chöõ ñôn-aâm, ta vieát theo loái môùi trôû thaønh chöõ ña-aâm, hoøanhaäp vôùi heäthoáng quoácteángöõ treân theágiôùi, ñoù laø moät ñeàu höõuích veà laâu veà daøi. Chuùngta cuõng coù theå vöøa vieát theo loái môùi,  vöøa vieát theo loái cuõ, khoâng sao caû,  mieãn caùi naøo coù lôïi thì chuùngta aùp duïng, roài daàndaàn seõ quen. Nhöng xin ñöøng baûothuû, chæ cho vieát theo xöa môùi ñuùng tuyeätñoái. Muïcñích (Aim) cuûa vieäc Haønhvaên môùi laø giuùp baïnñoïc nhaän ra chöõ naøo laø Haùnvaên, chöõ Noâm, Ñaïidanhtöø, Ñòadanhtöø, chöõ Vieäthoùa vaø Lieântöø hay Ñieäpngöõ. Thôøicuoäc ngaøy nay taátcaû ñeàu ñoåi thay raát nhanh, chuùngta “caäpnhöïthoùa” chöõ nöôùc ta, cuõng laø moät vieäc toát neân laøm.

 

Thíduï:   Vaênhoùa, Giaùoduïc, Chínhtrò, Quaânsöï, Kinhteá, Ngoaïigiao, Vaênngheä  v.v...

 

Vieát rôøi ra, hay vieát lieàn nhau, nghóa khoâng thay ñoåi, nhöng veà ngoânngöõhoïc laïi thay ñoåi coù lôïi cho daântoäc Vieätnam veà laâu veà daøi. Nhö chöõ Vieät-Nam, vieát lieàn nhau: Vieätnam, toát hôn.Vieát nhö xöa cuõng ñuùng. Nhöng vieát theo loái môùi ñuùng nhöùt.

 

Thíduï: HoàngHaø, CöûuLong, LaïngSôn, PhuùQuoác, Saigoøn, Haønoäi, NguyeãnTraûi v.v...

 

Nhöõng töø treân vieát lieàn nhau trôû thaønh ñaaâm, nghóa vaãn khoâng thay ñoåi.  Ngöôïc laïi neáu töøkeùp nhö vaäy maø vieát thieáu moät töø, khoâng coøn nghóa ñaàyñuû nöõa (Incomplete).

 

III.             Caùi lôïi thöù ba

 

                        Nhö treân ñaõ trìnhbaøy, nhöõng tieáng vieát lieàn nhau xuaátxöù töø 4 daïng sau:

 

1.          Xuaátxöù töø Haùnvaên.             (Töø Haùnvaên ñuùng, chöõ Haùn sai, khoâng neân duøng).

2.          Xuaátxöù töø caùc chöõ  Vieäthoùa.           (Chöõ Noâm duøng chöõ. Haùnvaên duøng töï, hay töø).

3.          Xuaátxöù töø caùc chöõ Ñòadanh vaø Ñaïidanhtöø.(Töø  vieát lieàn töø 1 trong 4 daïng naøy)

4.          Xuaátxöù töø caùc chöõ Lieântöï vaø Ñieäpngöõ.       (Lieântöï vaø Ñieäpngöõ cuõng vieát lieàn).

 

Caùi lôïi tröôùc maét: Khi chuùngta thaáy tieáng vieát lieàn nhau, chuùngta bieát noù laø moät trong 4 daïng treân. Sau ñoù chuùngta xem noù thuoäc loaïi naøo. Cöù vieát ñi, vieát laïi, nhieàu laàn, töïnhieân thaønh thoùiquen. Töøñoù khotaøng töøngöõ cuûa baïn caøng ngaøy, caøng phongphuù vaø vaênphaïm Vieätvaên caøng ngaøy, caøng vöõngchaéc.  Khoâng caàn hoïc, duøng thöôøng seõ quen.

 

Toùmlaïi    [Summary]            

 

Khoâng gì quí baèng “khi mình vieát moät caâu vaên maø bieát mình vieát ñuùng vaênphaïm.  Mình bieát nguoàngoác töø ñoù laø chöõ Noâm, Haùnvaên, chöõ Vieäthoùa, chöõ Ñòadanhtöø, chöõ Ñaïidanhtöø, chöõ Lieântöï, hay laø chöõ Ñieäpngöõ”.    Moãi ngöôøi Vieätnam phaûi bieát vaên phaïm Vieätnam ñeå baûotoàn vaênhoùa daântoäc. [Hai chöõ nguyeân-aâm khoâng vieát lieàn, nhö:

 

Löu-yùÒ                      U vaø Y laø hai nguyeân-aâm ñöùng keà nhau phaûi coù gaïch noái giöõa .

Neáu hoûi soaïngæa theo luaät naøo?    Xin thöa:    Theo ngoânngöõhoïc.    Theo saùch naøo?   Xin thöa:  Theo nhieàu saùch:   Latin, Anh, Phaùp vaø Vieätnam.   

 

 

 

IV.                   Caùi lôïi thöù tö

 

“ Thìgiôø laø vaøng baïc”, neáu baïn chaápnhaän caâu naøy thì baïn seõ chaápnhaän caâu sau:      “Vieát nhanh, ñaùnh treân Computer nhanh, ñoïc nhanh vaø hieåu nhanh laø vaøng baïc”. Baïn ñaõ O.K. chöa? Caùi hay cuûa caùch vieát môùi laø ñaït “toácñoä” nhanh.

 

ÑOÂI LÔØI TAÂMSÖÏ

 

“ Loái daïy hoïc ngaøy xöa ñaõ hoûng roài! “. Ngaøy xöa töø xaõhoäi ñeán hoïcñöôøng phaân ra nhieàu giai caáp laøm trôûngaïi söï tieánboä cuûa daântoäc. Tieåuhoïc chæ bieát ñoïc bieát vieát. Trunghoïc chæ bieát töøkeùp khi hai töøkeùp* laïi baèng moät daáu gaïch, nhö:          Quoác-gia, daân-toäc, v.v... Ñaïihoïc, neáu theo ban Haùnvaên môùi bieát töø naøo goác Haùnvaên.         Xem ra khoâng phaûi ñôngæan.          Chævì ngöôøi ñöùng ñaàu boämoân giaùoduïc quantroïnghoaù vaánñeà maø thoâi! Ñaâu caàn baøy ra caùi tötöôûng kyøthò:            Tieåuhoïc – Trunghoïc – Ñaïihoïc, hay nhöùt só, nhì noâng, tam coâng, töù thöông laøm chaämtieán xaõhoäi!  Thaäm chí naøo laø “Choàng chuùa vôï toâi”, naøo laø“Vua baûo cheát phaûi cheát, khoâng cheát khoâng trung!”. Thaät laø phaûn khoahoïc khieán nhaânloaïi, nhöùt laø Trunghoa vaø Vieätnam bò chaäm tieán nhö ngaøy nay. Sóphu Baéchaø cuûa Vieätnam toânthôø Khoångtöû nhö thaùnh soáng! May maø daântoäc Vieätnam coøn phaân nöõa ñaát nöôùc, töø Hoaønh-Sôn-Nhöùt-Ñaùy (Tænh Quaûngbình) trôû voâ Nam bieát giöõ vöõng tinhthaàn daântoäc, gaàydöïng laïi vaênhoùa daântoäc neân khoâng maát nöôùc. Söï ñaáutranh choáng laïi  yù-thöùc-heä tieâucöïc ñöa ñeán noâleä do vaênhoùa Taøu gaây ra keùo daøi maáy theákyû. Cuoáicuøng vaênhoùa VieätToäc thaéng.           Ngaøynay vaênhoùa Haùn lui vaøo baûotaøngvieän.  Nhöng trong xaõhoäi vaãn coøn löu haønh nhöõng gì tinhhoa trong neàn vaênhoùa ñoù.  Chính vì nhö vaäy môùi ñaùnhgía ñöôïc söï öu vieät cuûa vaênhoùa Vieätnam, bieát Vieäthoùa vaênhoùa khaùc ñeà laøm cho phongphuù vaênhoùa thuaàntuyù daân toäc mình.   Ngaøy nay Coängsaûn Vieätnam ñaõ mang tötöôûng ngoaïilai Karl Marx vaø Vladimir Leùnin coøn mang caû tinhthaàn noâleä Nga-Taøu vaøo nöôùc Vieätnam, ñoù laø moät sai laàm lôùn. Coäng saûn Vieätnam khoâng ñoïc söû theágiôùi, ñaâu bieát Karl Marx goác DoThaùi vaø Leùnin cuõng goác Do Thaùi lai Nga vaø lai Ñöùc. Vì ngöôøi Dothaùi quaù thoângminh neân Ñöùcquoácxaõ thieâu cheát hoï tôùi 6,000.000 daân!  Vì Leùnin coù doøng maùu “Hitler” neân thaø gieát laàm, hôn tha laàm. Leùnin cöôùp chínhquyeàn moät thôøigian ngaén, maø taønsaùt khoâng bieát bao nhieâu daân Nga voâ toäi, treû con khoâng tha! Leùnin coøn gieát caû “ñoàng chí” cuûa mình, maùu laïnh thaät!  BaùcHoà laø ñeätöû cuûa Leùnin neân BaùcHoà cuõng ñaõ gieát khoâng bieát bao nhieâu “Ñoàngchí” cuûa mình! [Xem Vieätsöû Yeáulöôïc]. Chuûnghóa Karl Max – Leùnin khoâng coøn ai nhaéc tôùi nöõa. Ngay taïi Vieätnam, nhöõng caùnboä cao caáp cuûa Coängsaûn Vieätnam cuõng phaûi vónhbieät chuõnghóa Coängsaûn ñeå theo chuû nghóa töïdo daânchuû “Thaø laøm tînaïn coøn hôn noâleä yùthöùcheä NgaTaøu”.  [Ñaïitaù Vieätcoäng BuøiTín tînaïn taïi Phaùp].      ( Xem Vieätsöû Yeáulöôïc ñeå thaáyngöôøi Coängsaûn Vieätnam noùi veà NCSVN ) .          

 

*          Ngaøy xöa goïi chung hai töø Keùp vaø Gheùp, ñeàu laø töø gheùp.Noùi veà ngoânngöõhoïc, hay vaên hoïc noùi chung, chuùngta phaûi ñònhnghóa roõraøng.  Töø keùp: Böu-ñieän.  Hai töø ñöùng xa noái nhau baêèng moät gaïch noái. Töø gheùp:        Daølaït, Saøigoøn.    Hai töø vieát lieàn.    Töø nay veà sau, chuùngta tha hoà duøng töø gheùp theo kieåu naøy thaûo maùi, nhö: Vieätnam, Töïdo, Daânchuû , Toåquoác, Quoácgia, Giañình, AÙiquoác ( Vieät-Haùn vieát lieàn nhau, coøn chöõ Noâm vieát rôøi, nhö yeâu nöôùc laø AÙI QUOÁC ).  Yeâu nöôùc laø chöõ Noâm. AÙiquoác laø cuïm-töø Vieät-Haùn.Vieát lieàn vaø vieát rôøi ñeå phaân bieät chuõ Noâm vaø töø Vieät-Haùn.                       

 

                                                                                                                                               

HÖÔNG SEN

 

Höông sen toûa khaép maët hoà

Caàu tre laéc leûo, ñöôøng voâ non boàng [Voâ Nam]

Haèng nga lô löûng treân khoâng

Suoái reo roùc raùch, meânh moâng maây trôøi

Men thô ngaây ngaát coõi ñôøi

Tim ai hoøa vôùi ñaát trôøi ñeâ meâ

Chaân ai raûo böôùc ñöôøng veà [Taäpkeát baây giôø veà queâ cuõ]

Coõi tieân laø phuùc, beán meâ laø laàm. [Saigoøn laø coõi tieân so vôùi Haønoäi].

à      Cuõng coù nhöõng ngöôøi Coängsaûn nhö höông sen.

à      Höông sen quí hôn hoà.

à      Höông sen coøn theo ngöôøi veà nhaø, coøn coù tình, coù töïdo

à      Hoà vónhvieãn naèm yeân moät choã.

Trôøi ñeâm giöõa ngoï treân Hoà HoaønKieám ôû Haønoäi.

 

 

THUYEÁT TÖÔNGÑOÁI

(Theory of Relativity)

 

 

            Thuyeát TöôngÑoái (Theory of Relativity) choáng laïi Thuyeát TuyeätÑoái (Theory of Absolutism), toâi coù vieát moät boä saùch noùi veà Thuyeát Sieâu Lyù, chöa xuaátbaûn.  Nhìn vaøo theágiôùi cuûa vaênhoùa phaûi nhìn toaøndieän 360%.        Vaênhoùa coù lieânquan ñeán nhaân-sinh-quan vaø vuû-truï-quan, lieânquan ñeán ñôøi soáng tinhthaàn laãn ñôøi soáng vaätchaát.  Noùi caùch khaùc, vaênhoùa coù lieânquan ñeán, trieátlyù, toângíao, ngheäthuaät vaø nhaát laø vaênphaïm. Khoâng theå saùngtaùc moät baøi thô maø vieát sai chínhtaû. [Coù ngöôøi noùi thica ngoaïileä?  Ñieàu naøy caàn xeùt laïi]*.Vieát moät baøi vaên veà  giaùoduïc, toângíao, trieátlyù, ngheäthuaät, kinhdoanh, ngoaïigiao v.v... Khoâng theå vieát sai vaênphaïm ñöôïc. Doñoù, caùc vaánñeà coù lieânquan ñeán vaênphaïm ñöôïc ñaët ra, ñeå nhaéc chuùngta caàn phoái-hôïp-nhòp-nhaøng, ñeå vaênhoùa daântoäc Vieätnam  ñöôïc haøihoøa, höôngsaéc veïntoaøn, caøng ngaøy caøng phongphuù raïngrôõ nhö  aùng bìnhminh . . .

 

* Vieát thaûochöông [Programs] cho Computer chaïy [Run], vieát sai 1 daáu phaåy noù khoâng chaïy [No run]. Chuùngta laø con ngöôøi, khoâng leõ khoâng baèng caùi maùy?   Hôn nöõa chöõ nghóa laø con ñeû, maø cuõng laø ñaïibieåu cho chuùngta, neáu chuùngta vieát sai vaênphaïm, ngöôøi khaùc seõ nghó sao veà mình? Raát quantroïng!   Tî-naïn, maø vieát tò-naïn, hoûng roài!... Quyù oâng, maø vieát Quíù oâng, roõ raøng khoâng bieát phaânbieät Haùnvaên vaø chöõ Noâm.   Baùc-syõ, maø vieát Baùc-sóõ.  Vaäy: Chieán-syõ vaø Chieán-sóõ chöõ naøo ñuùng?   Ñaâu coù ai vieát chieán-só !    Nhieàu oâng coù baèng Tieánsyõ vaãn vieát sai.  Coù leõ caùc oâng ñoù “khoâng yeâu” Vieätngöõ hay khoâng raønh Vieätngöõ chaêng . . . ?   ( Xem Vieät-Nam Vaên-Phaïm ).

 

 

 

 

 

THUYEÁT SIEÂULYÙ LAØ GÌ?

superreasoning theory

 

            Theo Thuyeát SieâuLyù: Coõi ñôøi naøy vieäc gì cuõng coù theå xaûy ra. Duø xaûy ra ôû daïng “Thuaän Lyù (Rationalism)” hay “Nghòch Lyù (Irrationalism)”, chæ caàn chuùngta “Bieát”, ñeå laøm cho noù haøi hoøa vôùi ñôøi soáng cuûa chuùngta, goïi laø Sieâu Lyù.  Thuyeát TöôngÑoái chuùngta ñaõ thaáy nhieàu: Ñieàu gì coù lôïi cuõng coù haïi keøm theo.Thuyeát TuyeätÑoái chuùng ta cuõng ñaõ thaáy: Tuyeätñoái,moïi ngöôøi chuùngta, ai cuõng phaûi cheát. Tuyeätñoái chuùngta sinh ra töø buïng meï, khoâng theå töø nôi buïng cha . Chuùngta ñôngæanhoùa trieáthoïc, ñöøng laøm cho noù phöùctaïp khoù hieåu. Thuyeát SieâuLyù ít ngöôøi nhaéc ñeán, nhöng laïi xaûy ra haøng ngaøy tröôùc maét chuùngta. TrieátThuyeát trong thieânhaï haàu nhö nôi naøo, thôøi naøo cuõng coù söï hieändieän cuûa hai thuyeát TöôngÑoái vaø TuyeätÑoái. Trieátthuyeát SieâuLyù (Superreasoning Theory) coù nhieämvuï nhaän dieän: Anh naøo laø thuyeát TöôngÑoái/Relative Theory; chò naøo laø thuyeát TuyeätÑoái (Absolute Theory).            Bieát teân, bieát hoï trieátthuyeát ñoù, tìm caùch”thuthaäp” noù ñöa vaøo SieâuLyù laøm lôïi ñôøi soáng thieátthöïc cuûa chuùngta.  Cuõng nhö trong vieäc caûicaùch vaênhoùa Vieätnam noùi chung vaø caûicaùch chöõ vieát Vieätnam noùi rieâng, chuùngta bieát roõ nguoàngoác Vieätvaên ñôn-aâm, hay laø ña-aâm? Vì sao caùc nöôùc treân theágiôùi duøng chöõ ña-aâm? Vì chöõ ña-aâm coù lôïi hôn chöõ ñan-aâm. Bieát roõ chöõ ñoù töø ñaâu ra: Chöõ Noâm? Haùnvaên? Chöõ Vieäthoùa, Chöõ Ñòadanhtöø? Chöõ Ñaïidanhtöø? Chöõ Lieântöï? Hay laø chöõ Ñieäpngöõ?  Töøñoù chuùngta vieát ñuùng vaênphaïm hôn, caøng ngaøy, chöõ nghóa cuûa chuùngta caøng doàidaøo phongphuù hôn...  Ñoù laø chuùngta ñaït SieâuLyù (Superreasoning Theory).

 

Noùi ñeán trieátlyù, nhieàu ngöôøi ngaïi, thaät ra raát ñôngæan nhö chuùngta chôi ñôøn hay laøm thô vaäy. Nhieàu ngöôøi cho raèng trieátlyù khoâng dínhdaáp vì ñeán ñôøi soáng chuùngta. Khoâng haún vaäy, traùi laïi raát quantroïng trong ñôøi soáng haèng ngaøy cuûa chuùngta. Chuùngta thöôøng noùi:Laøm ngöôøi phaûi coù ñaïolyù. Ñoù laø moät trieátlyù soáng roài. Laøm ngöôøi phaûi troïng tình nghóa, khoâng theå laøm vieäc aùc haïi ngöôøi khaùc. Ñoù cuõng laø moät trieátlyù soáng maø chuùngta chaápnhaän trong cuoäcsoáng haøng ngaøy.   Vaäy trieátlyù laø gì? Trieátlyù raát ñôngæan laø tìm ra chaânlyù ñeå giaûiñaùp nhöõng gì ta chöa bieát. Chính chöõ Philosophy (trieáthoïc) laø chöõ Hylaïp, nghóa “bieát”.  Caùc baïn thöôøng nghe trieáthoïc Vieätnam thöôøng noùi “Daïi cuõng cheát khoân cuõng cheát, BIEÁT thì soáng”, baïn thaáy theá naøo? Coù lyù khoâng? Moät vieäc baátngôø khaùc, oâng toå trieátlyù laø Socrates, ngöôøi Athenian (HyLaïp), sinh vaøo khoaûng 500 naêm tröôùc coângnguyeân ñoàngthôøi vôùi Ñöùc Phaät vaø KhoångTöû, ñaõ noåi tieáng coù taøi huøngbieän bieän. Nhöng Socrates laïi cheát vì taøi huøngbieän cuûa mình.   Trieátthuyeát cuûa oâng raát nhieàu nhöng toùm taét laïi thì raát ñôngiaûn:Ñoù laø thuyeát  TAM ÑOAÏN LUAÄN [SYLLOGISM].     Socrates phaùt bieåu tröôùc maët vua HyLaïp:Laø ngöôøi ai cuõng cheát, vua cuõng laø ngöôøi, vaäy vua cuõng cheát. Vua ra leänh cho oâng caâm mieäng. Socrates traû lôøi: Tröø phi oâng gieát toâi. Vua noùi: Toâi khoâng gieát oâng, toâi taëng thöôûng oâng moät ly röôïu ngon, oâng uoáng xong khoâng coøn noùi caâu ñoù nöõa.   Theá laø Socrates qua ñôøi vì ly röôïu coù ñoäc!  Ñuùng laø sinhngheà töû nghieäp. OÂi coõi phuødu!..

 

Khoâng hyvoïng quyeån saùch naøy toaønhaûo, nhöng kyøvoïng noù seõ giuùp ích ñöôïc gì caànthieát vaø thöïcteá trong ñôøi soáng haøng ngaøy cuûa chuùngta.   Tuynhieân neân noùi chuyeän naøy vôùi ngöôøi muoán nghe, coøn ngöôøi baûothuû neân xinloãi hoï vaø khoâng noùi ñeán.

 

Ngöôøi baûothuû coù lyùdo cuûa ngöôøi baûothuû, vì sao hoï môùi baûothuû.

 

1.         Lyùño thöù nhaát laø vieát sai caùch vieát töø xöa tôùi nay.

 

Thídu:  Haø-Noäi, phaûi vieát hai chöõ rôøi nhau vaø giöõa phaûi coù moät gaïch noái, nhö   vaäy môùi ñuùng chaùnh taû (chính-taû seõ giaûithích) vaø caùch vieát ngaøy xöa.

 

 Ngöôøi baûothuû vieát theo thoùi quen hôn laø theo luaät-leä-vaên-phaïm veà ngoân-ngöõ-hoïc.

 

2.         Lyùdo thöù hai laø nhieàu ngöôøi khoâng bieát chöõ naøo laø chöõ Noâm*, chöõ naøo laø Haùnvaên chöõ naøo laø chöõ Vieäthoùa, chöõ naøo laø chöõ Ñaïidanhtöø, chöõ naøo laø chöõ Ñòadanhtöø, chöõ  naøo laø chöõ Lieântöï  vaø chöõ naøo laø chöõ Ñieäpngöõ, laøm sao vieát cho ñuùng?

 

Chuùngta coù theå vöøa duøng “thuaänlyù”,vöøa duøng “nghòchlyù “ nhö trong trieátthuyeát Sieâu Lyù ñeå ñaït muïctieâu.   Chuùngta coù theå vöøa vieát theo loái môùi,  vöøa vieát theo loái cuõ,  khoâng sao, daàndaàn seõ quen.   Nhôù laïi luùc chuùngta môùi taäp vieát, chöõ nhö cua boø, daàndaàn chuùng ta vieát ñeïp.  Veà chöõ Noâm, Haùnvaên, chöõ Vieäthoùa, chöõ Ñòadanhtöø, chöõ Ñaïidanhtöø, chöõ Lieântöï vaø chöõ Ñieäpngöõ daàndaàn chuùngta seõ quen heát caùc maët chöõ ñoù, khoâng khoùkhaên gì, xin cho chuùt thôøigian moïi vieäc seõ ñaâu vaøo ñaáy. Tröôùc maét coù khoùkhaên, töônglai coù íchlôïi veà laâu veà daøi, xin kieânnhaãn nghó ñeán töônglai daântoäc. Coøn moät caùch nöõa, laø baïn coù theå tìm ñoïc saùch “VAÊNPHAÏM VIEÄTNAM”  cuøng soaïngiaû ñeå tracöùu roõraøng, tuy khoâng nhö yù 100%, cuõng ñöôïc ñoâi ñieàu höõuích. 

 

*          Vaánñeà naøy soaïngæa cuõng ñaõ suynghó nhieàu, cuoái cuøng xin ñeà-nghò: Nhöõng ngöôøi coù hoïc neân vieát ñuùng vaênphaïm Vieätnam, ñeå ngöôøi hieåu ít laøm theo.       Coù ngöôøi noùi:

Ngöôøi ta coù baèng Ph.D. coøn vieát sai, toâi nhaèm nhoø gì!    Tai haïi!   Tai haïi...

 

3.       Lyùdo thöù ba laø coù côquan nhaønöôùc naøo, hay oâng naøo coù baèng caáp cao nhaát thöøanhaän hay khoâng?

 

Coù caøng toát, khoâng coù cuõng khoâng sao: Coù môï thì chôï cuõng ñoâng, khoâng môï thì chôï cuõng khoâng böõa naøo? Caùc côquan nhaø nöôùc vaø caùc oâng coù baèngcaáp cao coøn nhieàu vieäc quantroïng hôn vieäc laøm vaênhoùa caàn phaûi lo, khoâng coù thìgiôø lo vaánñeà naøy. Khoâng ai lo, chaúng leõ chuùngta khoâng bieát töï lo xaâydöïng vaênhoùa daântoäc nöôùc ta sao?  Nöôùc ta laø vaäy, xöa nay daân laøm nhieàu hôn vua vaø quan laøm!    Daân laøm quan höôûng, vui thaät!

 

* Löu-yù:          Hai chöõ nguyeân-aâm ñöùng gaàn phaûi duøng gaïch noái [löu-yù], caùc chöõ khaùc khoûi.

 

 

¯        Khi  vui  nöôùc  nöôùc  non  non

Khi  buoàn  laïi  giôû  côø  son  quaân  ngaø

 

¯Hoàxuaânhöông

 

 

 

DÖ GIAÁY VEÕ VOI

 

 

Dö  giaáy  veõ  voi ,  voi  bieát  ñi ,à

Taø  taø  gaûnh  syõ ,  choát  uø  lì .

Ai  hay  ai  dôû ,  naøo  ai  bieát ?

Keát  thuùc  vaùn  côø ,  thaät  quaù  kyø . . .

Ñoàng

 

 

 

 

 

 

à        Caâu naøy ñaùnglyù vieát “Dö giaáy veõ voi, voi bieát chaïy”, vì chínhsaùch löngchöøng cuûa Myõ “Ñaùnh giaëc khoâng ñöôïc thaéng, chæ boùp coø suùng khi naøo ñòch baén ta”.           Doñoù voi bò choàn caùo röôït chaïy.“Taø taø” yù noùi Myõ thamchieán ôû Vieätnam quaù laâu, töø 1954 ñeán 1975 hôn hai möôi naêm.“Choát uø lì” yù noùi, vì chieántranh Vieätnam keùo daøi khieán cho phong traøo phaûnchieán ôû haäu phöông trôû neân phaûnñoäng, uø lì. Vieätcoäng thaéng Myõ, hay Myõ thaéng Vieätcoäng, naøo ai bieát, chæ coù LeâÑöùcThoï vaø Kissinger bieát maø thoâi.  Caâu cuoái “Keát thuùc vaùn côø, thaät quaù kyø” ñoái vôùi Myõ “Game over”.  Nhöng bieát ñaâu coøn game môùi? Myõ chôi game naøy quaù dôû, neáu Myõ muoán thaéng ñaõ thaéng töø laâu. Coøn Vieätcoäng coøn teä hôn.  Neáu Vieätcoäng trôû chieâu, chôi game nghòch lyù keùo côø traéng tröôùc Myõ thì ñaâu phaûi maáy chuïc naêm sau chaïy qua Myõ caàu cöùu, vì ñaøn anh Trungcoäng seõ cho moät baøi hoïc nöõa. Vaùn côø naøy khoâng nhö vaùn côø cuûa baø HoàXuaânHöông.  Vaùn côø naøy coøn bieán hoùa lykyø ngoaïnmuïc...

 

Chôø xem:        Ai thaéng ai ? õ.õ.õ.õ.õ.õ.õ.õ.õ.õõ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 NGÖÔØI VIEÄTNAM COÙ MAÙU THICA

 

 

Toâi ñaõ ñi nhieàu nôi treân theágiôùi, töø quoácgia coù khoaûng naêm ba trieäu daân, ñeán quoácgia coù treân moät tyû daân soá, nôi naøo hoï cuõng noùi “Ngöôøi Vieätnam coù maùu anhhuøng”. Nhöng ít ai bieát ngöôøi Vieätnam chuùng toâi coøn coù maùu-thi-ca. Töø ngaøn xöa cho ñeán ngaøy nay, töø thoânqueâ ñeán thaønhthò, töø ngöôøi hoïc ít ñeán baäc yeân thaâm, töø ngöôøi voâdanh ñeán baäc danhtöôùng, töø tyønöõ ñeán baäc vuachuùa v.v... Ai ai cuõng yeâu thích thica moät caùch ñaämñaø.

 

 

 

Nam quoác sôn haø nam ñeá cö ,

Tieät nhieân ñònh phaän taïi thieân thö .

Nhö haø nghòch loã lai xaâm phaïm ,

Nhöû ñaúng haønh kham thuû baïi hö .

 

Nghóa:

 

Ñaát nöôùc nam thì vua nöôùc nam ôû,

Phaàn ñaát ñaõ ñònh roõ raøng trong saùch trôøi.

Côù sao giaëc kia laïi ñeán xaâm phaïm?

Chuùng baây roài phaûi baïi vong.

 

 

 

Danhtöôùng LyùThöôøngKieät

 

 

 

XUAÁT THEÁ

 

                          Theá söï nhìn xem roái cuoäc cô ø,

                        Caøng nhìn caøng ngaém laïi caøng rô .

           Ñaùnh tan tuïc nieäm hoài chuoâng sôùm ,

Goõ vôõ traàn taâm tieáng moõ tröa .

Chu töû ngaùn muøi neân aám vaûi ,

Ñænh chung lôïm gioïng hoùa chay öa .

Leân ñaøn cöùu khoå toan quay laïi ,

Beå aùi troâng ra nöôùc duïc lôø .

Voâdanh

 

 

Coù giaûthuyeát cho baøi thô naøy cuûa moät nicoâ

Nicoâ naøy laïi laø moät coângchuùa.

Coângchuùa sao laïi ñi tu?

Ñöôøng ñôøi coøn nhieàu nhieâukheâ?

 

 

 

 

 

KHOE  MÌNH

 

Phong löu tính ñaõ quen ,

Thaèng toâi coù chòu heøn .

Baïc maû vung taøn taùn ,

Röôïu ñaùnh tít cuø ñeøn .

Treân trôøi ñöùt daây xuoáng ,

Döôùi ñaát chaät neû leân .

Ao öôùc coøn toan nhöõng ,

Coù tieàn ñeå mua tieân . *

 

Voâdanh

 

* Töôûng coù tieàn ñeå laøm gì . . . !

 

 

MOÄT CHUÙT SUY NGHÓ

 

 

 

·       Vì sao nhieàu ngöôøi yeâu thô?

·       Vì sao nhieàu ngöôøi laøm thô?

·       Vì sao thô deã laøm?

·       Vì moãi ngöôøi Vieät ñeàu coù maùu thô trong tim?

·       Nhieàu ngöôøi duøng thô laøm thuù tieâudao vaø ñammeâ

·       nhö ngöôøi ta meâ Casinoâ vaäy.                                                       

 

 

Söï suynghó treân khoâng ñuùng 100%. Bieát vaäy, nhöng chia seû cuøng caùc baïn, coi nhö “coù coøn hôn khoâng”.    KhoångTöû noùi:“ Vaên-dó taûi-ñaïo”.     Vaên laø vaênhoùa. Thô cuõng nhö nhaïc laø vaênhoùa thöôïngthöøa.     Taûi ñaây laø truyeànthoâng (Communication), chuyeânchôû tötöôûng.   Taâmsöï trong loøng ngöôøi neáu ñöôïc trangtraûi, phôibaøy ra vaø chiaseû vôùi moïi ngöôøi quaû thaät laø haøihoøa, toátñeïp. Hoøa ñaây laø haøohôïp vôùi Thöôïngñeá, vôùi thieânnhieân  vaø vôùi moïi ngöôøi.  Giöõa con ngöôøi vaø con ngöôøi coù thoângcaûm vôùi nhau thì ñeå yeâuthöông nhau hôn.  Ñaïo cuûa KhoångTöû khoâng ñoàngnghóa vôùi toângiaùo.Ñaïo ñaây laø con ñöôøng chínhchaén mình phaûi ñi.  Ñaïo ñaây laø laøm vaênhoùa phaûi laønhmaïnh (taûi ñaïo), höôùngthöôïng; ñöøng vieát tieåu thuyeát khieâudaâm kieám tieàn, ñöøng phuïcvuï muïctieâu thaápheøn, taàmthöôøng laøm  xuù-eá boä moân  vaênhoùa daântoäc noùi rieâng vaø nhaânloaïi noùi chung.   Chaúng rieâng KhoångTöû,  haàu heát nhöõng ngöôøi laøm vaênhoùa chaânchính,  ñeàu choáng vaênhoùa ñoàitruïy.

 

VÌ SAO NHIEÀU NGÖÔØI YEÂU THÔ ?

 

Thô laø quoácteángöõ, thô cuõng nhö nhaïc, côø vaø hoäihoïa, ñeàu laø quoácteángöõ.    Moät khuùc nhaïc buoàn,  moät caûnh muøa xuaân trong tranh,  moät vaùncôø tuyeätdieäu,  moät doøng thô xaoxuyeán loøng ngöôøi,  duø ÑoângPhöông  hay TaâyPhöông ñeàu caûmthoâng/ communicate nhö nhau. Maëcduø cöôøngñoä rungcaûm cuûa moãi ngöôøi coù kaùch nhau,  ( vì trìnhñoä caûmthuï moãi ngöôøi khaùc nhau). Chungqui,  moïi ngöôøi ñeàu caûmthaáy khuùcnhaïc ñoù buoàn,  caûnh muøa xuaân ñeïp,  vaùn côø ñoù xuaátsaéc,  baøi thô ñoù thaámthía taän ñaùy loøng . . .

 

Ngöôøi ñôøi thöôøng noùi “say röôïu”, ñaâu coù ai noùi “say thô”.Say röôïu laø say theå xaùc, coøn say thô laø say taâmhoàn.Thaämchí thisó coøn baét thôøigian vaø khoânggian  döøng laïi. Thisó  coøn  sosaùnh caùi voâthöôøng  vôùi caùi  bìnhthöôøng, sosaùnh caùi voâbieân  vôùi caùi haïng höõu, so saùnh hieänthöïc vaø hö voâ aûomoäng... Coøn nhaâncaùchhoùa soûi ñaù cuõng bieát yeâu vaø yeâu thathieát,  thômoäng;   nöôùc non cuõng bieát yeâu nhau,  coøn yeâu raát laø laõngmaïn...Thisó ñöa ñôøi soáng thômoäng vaøo ñôøi, khieán ñôøi soáng thöïcteá haøng ngaøy ñaày heäluïy, bonchen, nhoûnhen, khoâcaàn, trôû neân töôimaùt, nheïnhaøng, thanhtao, deã thôû, vui töôi,  ñôøi ñaùng yeâu vaø ñaùng soáng.  Trong phaïmtruø ñoù, moïi ngöôøi ñeàu quí kyûnieäm.  Taïisao ta khoâng laøm thô ñeå giöõ  “kyû nieäm ñeïp”? Ñeå noùi “tieáng loøng” vôùi nöôùc non hay ngöôøi yeâu, duø laø ngöôøi yeâu trong moäng...  Hay chính ta noùi vôùi ta baèng thô? Bieát raèng ñôøi laø caùt buïi (buïi ñôøi) maø thô nhö moät tieáng thôû daøi! Tröôùc caûnh ñôøi beùboûng ñaày nöôùc maét, Lyù Baïch cho ñôøi laø “Ñaïimoäng”.Vaäy thô ñuùng laø tieáng thôû daøi cho ngöôøi coøn trong moäng.   Hay ít nöõa ngöôøi coù taâmsöï  usaàu,  thôû daøi moät caùi,  vôi ñi bao noãinieàm ñaéngcay  naëngneà  choàngchaát trong loøng... Thô laø baïn chungtình vôùi ngöôøi khoåñau.  Thô laø caùnh hoa ñeïp khoâng phaitaøn, thô laø doøng nhaïc ru hoàn ngöôøi chinhphuï, thô laø loái vaøo Thieânthai cuûa trai gaùi. Thô coøn laø cöùutinh cuûa ngöôøi saép cheát,  nhö tröôøng hôïp cuï  PhanBoäiChaâu chaúng haïng. Doñoù, moïi ngöôøi yeâu thô cuõng phaûi.   Ta böôùc ra khoûi coõimoäng cuûa ñôøi, laïi rôi vaøo coõimoäng cuûa thô.   Xöa nay xuaátxöû thöôøng hai loái:  Moät laø nhaäptheá, hai laø xuaát theá. Theá naøo ta thaáy cuõng khoâng thoaùt kieáp “traàm luaân beå khoå”.   Taïisao ta khoâng löïa “beå khoå”naøo “ñôõ khoå” moät chuùt maø“chòu ñoïa”,  nhö  tieân “maéc ñoïa” chôø ngaøy trôû veà coõitieân treân trôøi.  Ñôøi laø ñaïimoäng, maø thô (theágiôùi cuûa thô) laø tieåu moäng.  Vaäy ñaâu laø thöïc?   Ñeàuñoù phaûi hoûi Chuùa Jeâsus, hay ThíchCa MaâuNiPhaät thì môùi roõ.                      

 

VÌ SAO CHUÙNG TA THÍCH LAØM THÔ ?

 

Ñôøi chaúng ra gì chæ coù thô môùi ñeïp (caû nghóa ñen laãn nghóa boùng).    Chæ coù thô môùi noùi ñöôïc nhöõng ñeàu thaàmkín trong tieàmthöùc. Chæ coù thô môùi hieåu ñöôïc ta.Ta yeâu thô vaø thô khoâng phuï baïc ta.      Duø ta taâmsöï vôùi ngöôøi yeâu, chöa chaéc ngöôøi yeâu hieåu caïn loøng ta. Nhöng ta traûi daøi taâmsöï treân giaáy traéng, hoàn ta laânglaâng nheïnhaøng caát caùnh leân cao... Thô laø ñôøi soáng thöù hai cuûa ta,  neáu ta thaät söï yeâu thô vaø thô seõ cuøng ta naém tay raûo böôùc vui chôi treân ñöôøng traàn, daàndaàn ta ñi vaøo theágiôùi thaàntieân cuûa naøng thô...

 

ÑoåPhuû ñaõ töøng:

 

                                                                Giuùp vua vöôït Nghieâu – Thuaán

                                      Laøm laïi cho phong tuïc thuaän hoøa.

ÑoåPhuû

 

 

 

 

 

 

Cuoái ñôøi ÑoåPhuû chæ coøn naøng thô:

 

                                       Vaên chöông thieân coå söï ,

                                       Ñaéc thaát thoán taâm tri .

 

                                                         Taïm dòch:

 

                                                         Vaên chöông söï nghieäp nghìn ñôøi,

                                                          Dôû hay taác daï ai ngöôøi bieát cho.

 

ÑoåPhuû

 

Cuï  ToáNhö nhaø ta cuõng vaäy:

 

                                                             Baát tri tam baùch dö nieân haäu ,

                                       Thieân haï haø nhaân khaáp*  Toá Nhö .

                                                             Taïm dòch:

 

                                                             Chaúng bieát ba traêm naêm sau,

                                                             Ai ngöôøi thieân haï luïy saàu Toá Nhö.

 

NguyeãnDu

 

* Khaáp:           Haùnvaên [chöõ Nho] nghóa khoùc thaàm coù nöôùc maét, maø khoâng coù tieáng nöùcnôû.

* Khoác:           Chöõ Noâm, nghóa laø khoùc nöùcnôû, khoâng phaûi khoùc thaàm!

 

Hai chöõ naøy cuøng dieãntaû söï khoùc, nhöng traïngthaùi khaùc nhau, thöông nhôù naëng nheï khaùc nhau.

Khaáp:   Thöôùng nhôù saâu ñaäm hôn, noãi saàu khoâng vôi! Khoùc: Choàng cheát thì khoùc kòchlieät, nhöng maõntang, em ñi laáy choàng khaùc ngay!  Khoùc to queân nhanh.         

 

Ngöôøi ñôøi nhaéc ñeán ToáNhö tieânsinh laø nhaéc ñeán aùngthô baáthöõu cuûa oâng.    OÂng ñaõ ra ñi veà mieàn cöïclaïc hôn 200 naêm, nhöng nhöõng vaàn thô xaùnlaïn  cuûa oâng vaãn tröôøngtoàn trong loøng moïi ngöôøi.          Ngöôøi ñôøi yeâu thô oâng vaø yeâu caû töcaùch cuûa oâng, nhöng tieác:

 

Raèng hay thì thaät laø hay ,

                Nghe ra ngaäm ñaéng nuoát cay theá naøo .

NguyeãnDu

 

 

Ngöôøi xöa yeâu thô hôn yeâu tìnhnhaân, tintöôûng söïnghieäp vaênchöông hôn söïnghieäp ngoaøi ñôøi. Ñaët heát ñôøi mình vaøo thica, ñeánñoãi khi cheát coøn sôï khoâng ai ñoïc thica cuûa mình. Ñeàu chaéc chaén, ngöôøi yeâu chöa chaéc vónhvieån gaànguõi anuûi ta, ñoâi khi coøn taëng ta quaù nhieàu thöông ñau hôn ngoït buøi. Coøn naøng thô, luùc ta caøng ñau khoå, linhhoàn xuoáng taän ñaùy ñòanguïc, naøng thô caøng gaànguõi anuûi, chia seû noãi nieàm ñaéngcay vôùi ta. Quaû thaät “Thô laø ngöôøi yeâu chungthuûy”. Nhieàu aùngthô hay baétnguoàn töø nhöõng taâm hoàn ñaukhoå.  “Phaù vaïn thaønh saàu duy höõu töûu” möôïn röôïu giaûisaàu laø moät caùch  “queân ñôøi”  vaø  “queân mình”! Caøng buoàn, ta caøng laøm nhieàu thô. Caøng laøm nhieàu thô, caøng tìm “lôøi hay yù ñeïp” vaø cöù nhö theá. Ta queân ñi noãibuoàn luùc naøo cuõng khoâng hay. Ñuùng ra “phaù vaïn thaønh saàu coøn coù thô”, chôù khoâng phaûi “duy höõu töûu”.

 

 

                                     Luùc vui ñôøi ñeïp hôn mô, (chæ vui trong mô)

                                                            Khi buoàn caàu nguyeän laøm thô giaûi saàu .

 

Ñoàng

N’ Everest

 

 

 

 

Hai caâu treân lyùtöôûng quaù.

Ngöôøi ñôøi thöôøng:

 

                                                               Luùc vui ñôøi ñeïp hôn mô ,

                          Khi buoàn uoáng röôïu , ngaâm thô giaûi saàu .

Ñoàng

N’ Everest

 

Ngöôøi ñôøi 90% thích uoáng röôïu taùn gaùi hôn uoáng röôïu ngaâm thô giaûisaàu. Nhöng sau ñoù hoï bò “gaùi taùn” hoï môùi quay laïi “uoáng röôïu ngaâm thô ñôõ buoàn”!Caùi buoàn cuûa ngöôøi ñôøi,  ña soá buoàn veà vaätchaát hôn laø buoàn veà tinhthaàn.Neáu thaätsöï ñaukhoå veà tinhthaàn, neân tìm lieàu thuoác tinhthaàn maø chöõatrò.    Lieàu thuoác tinhthaàn ñoù laø thô.

 

 

 

THÔ DEÃ LAØM

 

• Vaâng, thô deã laøm.         Laøm thô coù hai caùch:             Moät laø laøm thô töïnhieân.      
• Hai laø laøm thô coù kyûthuaät.

 

 

LAØM THÔ TÖÏ NHIEÂN

 

Töø thoânqueâ ñeán thòthaønh, töø ngöôøi hoïc roäng ñeán caùc em muïcñoàng, caùc em baùn baùo, caùc chò baùn cheø, caùc baø ru chaùu, caùc meï ru con v.v... Ñeàu ít, nhieàu bieát ngaâmnga, hoø haùt... Baø ru chaùu meï ru con, chò haùt ru em, khi duøng cadao tuïcngöõ, khi töïbieân töïdieãn, khoâng caàn bieát hay dôû, ñuùng sai, muïcñích laø ru chaùu, ru con, ru em nguõ.   Trong sinhhoaït daângian, khi ñi caày, ñi caáy, ñi baét caù, troàngchoït*, namthanh nöõtuù thöôøng ñua nhau hoøhaùt vuitöôi, tieáng cöôøi roän raõ queân ñi coâng vieäc nhoïcnhaèn tröôùc maét.   Ñoù laø moät hình aûnh toátñeïp trong xaõhoäi cuûa nöôùc Vieätnam chuùng ta. Than oâi! Ngaøy nay xaõhoäi thanh bình haïnhphuùc ñoù khoâng coøn. Ñôøi soáng vaät chaát ñaåy luøi ñôøi soáng tinhthaàn vaøo dóvaõng.   Moïi ngöôøi chæ bieát coù tieàn treân heát.    Phaûi chaêng ñieàu naøy chính laø ñieàu maø cuï ToáNhö  lo sôï:  Ba traêm naêm sau coù ai coøn nghó ñeán thica khoâng?  Trong boáicaûnh “baø ru chaùu, meï ru con” ñoù, nhöõng loáp tuoåi nhö chuùng toâi ñaõ quen thuoäc thica töø khi coøn naèm noâi.   Coù nghóa: Luùc baét ñaàu coù trí khoân, chuùngta ñaõ tieápthu lôøi ru eâmdòu cuûa meï hieàn Vieätnam... Cho ñeán baâygiôø toâi cuõng khoâng queân vaø cuõng khoâng bieát ai ñaõ saùngtaùc, nhöng toâi nghó: Moät laø laøm thô deã laøm, hai laø ngöôøi Vieätnam coù khieáu veà thô, ba laø ngöôøi Vieätnam yeâu thích thô...

 

Ca-dao, đđồng-dao, vè, cũng là dạng thơ, nhưng đơn-giản hơn và phổ-thông hơn.

 

                                           Con caù roâ daêm nhieàu xöông khoù deû,

                                                   Con caù treøn baàu maéc reû cuõng mua.

 

Ñaïi loaïi nhöõng caâu nhö treân, hay:

 

               Buïi chuoái sau heø gioù ñöa gioù ñaåy,

                                                   Anh meâ vôï beù boû baày con thô...

 

Hay:

 

                                                                          Lan hueä saàu ai lan hueä heùo,

                                                     Lan hueä saàu choàng trong heùo ngoaøi töôi.

 

*Boä Font cuûa VNI-VNI Times- töïñoäng boû daáu, töïñoäng vieát sai chínhtaû nhö chöõ naøy! Noù töïñoäng vieát “choït” sai beùt,  toâi ñoåi laïi “tr” khoâng ñöôïc, mong ñoïcgiaû thoângcaûm. (Caùc em beù ngaøy nay, nhaát laø caùc em beù ôû Myõ coù ñöôïc nghe baø, meï hay chò ru nguû khoâng?).  Chuùngta cuõng khoâng daùm chaéc daânchuùng laáy cadao laøm baøi haùt ru em, hay chính daân chuùng ñaõ saùngtaïo ra baøi haùt ru em, roài veà sau trôû thaønh cadao?  Coù leõ giaolöu vaênhoùa hai chieàu:Coù caû hai. Cadao ñöôïc ñònh nghóa nhö sau:  Ca nghóa ca haùt. Dao nghóa “baøi haùt khoâng coù chöôngkhuùc”. Theo ñònhnghóa “cadao laø baøi haùt khoâng coù chöôngkhuùc”,  chuùngta coù theå hieåu nhöõng baøi haùt ru em coù moät soá ñaõ trôû thaønh cadao.  Vì cadao vaø baøi haùt ru em khoâng theo moät phöôngthöùc naøo caû, neân khoù phaânbieät. Tuy nhieân, caû hai cuõng thuoäc veà thica, thica bìnhdaân, raát töïnhieân khoâng goø boù. Maø laïi hay môùi ñoäcñaùo, nhaát laø ít chöõ, nhieàu yù. Thaät chaátlöôïng khoâng thua caùc loaïi khaùc.

 

 

 

 

Thíduï:

                                                                                    Traéng da vì bôûi phaán doài,

                                                     Ñen da vì bôûi em ngoài chôï tröa.

Hay:

                                                                                    Coøn duyeân keû ñoùn ngöôøi ñöa,

                                                     Heát duyeân ñi sôùm veà tröa moät mình.

 

 

Chæ hai caâu maø cuõng laøm thaønh vöøa baøi phuù, vöøa baøi höùng:

 

                                                                                    Qua caàu ngaû noùn troâng caàu, (baøi phuù)

                                                                                    Caàu bao nhieâu nhòp, em saàu baáy nhieâu. (baøi höùng)

 

Duøng hìnhaûnh ngöôøi noângdaân ñeå haùt ru em:

 

                                                                              Ngöôøi ta ñi caáy laáy coâng,

                                                                 Toâi ñaây ñi caáy coøn troâng nhieàu beà.

          Troâng trôøi, troâng ñaát, troâng maây,

          Troâng möa, troâng gioù, troâng ngaøy, troâng ñeâm.

          Troâng cho chaân cöùng ñaù meàm,

          Trôøi trong, bieån laëng môùi yeân taám loøng.

 

Laøm thô töïnhieân,  thuoäc loaïi vaênchöông bìnhdaân  vaø truyeànkhaåu nhö treân  raát laø phoåthoâng trong daângian Vieätnam. Giaithoaïi sau cho thaáy ngöôøi laøm thô töïnhieân (öùngkhaåu thaønh thô) khoâng keùm gì ngöôøi laøm thô coù kyûthuaät. Vua LeâThaùnhToâng raát thích laøm thô (nhaø vua laøm thô, dónhieân phaûi coù kyûthuaät roài).  Moät hoâm vua ñi chôi chuøa NgoïcHoà chöa tìm ñöôïc höùng ñeå ñeà thô. Boång nhaø vua nghe ngöôøi tieåu tyønöõ theo haàu ngaâm:

                                                                        Ñeán ñaây thaáy caûnh thaáy ngöôøi ,

                                             Tuy vui ñaïo Phaät, chöa nguoâi loøng ngöôøi .

 

 

Vua LeâThaùnhToâng nghe hai caâu thô treân, caûmhöùng laøm baøi thô sau:

 

 

 

 

 

TÔÙI ÑAÂY

 

                                        Ngaãm söï traàn duyeân kheùo nöïc cöôøi,

Saéc khoâng tuy Buït, haõy loøng ngöôøi.

Chaøy kình moät tieáng tan nieàm tuïc,

Hoàn böôùm naêm canh laån söï ñôøi.

Beå aùi nghìn truøng khoâng taùt caïn,

Nguoàn aân muoân tröôïng deã khôi vôi.

Naøo naøo cöïc laïc laø ñaâu taù?

Cöïc laïc laø ñaây chín roû möôøi.

LeâThaùnhToâng

 

Baøi thô Ñöôøng luaät cuûa vua LeâThaùnhToâng khoâng hay, maø hai caâu keát khoâng xaùc nghóa caùc caâu treân.Trong khi ñoù, ñöùa beù gaùi noâtyø “töïnhieân” öùngkhaåu hai caâu luïcbaùt moäcmaïc ñônsô, maø hoàn thô lailaùng, yù thô doàidaøo, coù söùc truyeàncaûm maõnhlieät  hôn thô cuûa vua LeâThaùnhToâng.  Nhìn töø goùcñoä ñoù, ta thaáy theágiôùi cuûa thô khoâng “kyøthò”, khoâng phaânbieät giaicaáp, tuoåitaùc, trìnhñoä, daântoäc, toângiaùo hay maøusaéc chínhtrò. Thô laø thô. Thô hay laø thô hay, khoâng vì moät lyùdo gì maø boùpmeùo ñöôïc.Baûnchaát cuûa thô laø töïdo, phoùng khoaùng, chaânthaät vaø thieänmyõ.Ai yeâu thô, rungñoäng thaätsöï trong taâmhoàn seõ laøm thô hay. Ai khoâng yeâu thô thaätsöï, chæ muoán möôïn thô ñeå ñaït muïcñích rieângtö, thô khoâng bao giôø hay.Thô hay, khoâng neä nhieàu hay ít, hai caâu moäcmaïc ñôn sô nhö treân vaãn laø hay.            Vaên hay chaúng neä ñoïc daøi, môùi môû ñaàu baøi cuõng bieát vaên hay.    Môû ñaàu truyeän Kieàu daøi 3254 caâu, NguyeãnDu chæ vieát hai caâu thô:

 

                                                                                    Traêm naêm trong coõi ngöôøi ta,

                                               Chöõ taøi chöõ meänh kheùo laø gheùt nhau.

NguyeãnDu

 

 

Hai caâu thô môû ñaàu taäp thô Kieàu daøi 3254 caâu, cuõng laø hai caâu thô keátluaän taäp thô Kieàu.   Cuï ToáNhö NguyeãnDu ñöa ra thuyeát “Taøi meänh töông ñoá”, coøn laïi 3252 caâu laø phaàn daãn chöùng cho thuyeát “Con ngöôøi coù soá”.           Soá toát, soá xaáu do trôøi moät phaàn, maø cuõng do con ngöôøi aên ôû coù ñöùc, coù haäu hay khoâng.Cöù xeùt nhaânvaät chính laø ThuùyKieàu seõ roõ.  Kieàu laø moät thieáunöõ coù hoïc taøisaéc veïntoaøn, neáu khoâng muoán noùi coâ hôn ngöôøi.Vì baùo hieáu cho cha, hysinh baùn mình laøm vôï leû cho ngöôøi ñeå chuoät cha. Nhôø em laø ThuùyVaân gaén nghóa taøokhang vôùi ngöôøi yeâu cho troøn moái tình ñaàu vôùi KimTroïng.  15 naêm phongtraàn söônggioù, cuoäc ñôøi naøng Kieàu thaät traàm luaân khaùc thöôøng trong beå khoå:  5 laàn ñaùmcöôùi, 5 laàn tanvôû.       4 laàn bò ñaùnhñaäp thaät taønnhaån.  2 laàn bò eùp vaøo laàu xanh.  2 laàn bò baét laøm ngöôøi ôû ñôï.     2 laàn töïtöû, caû hai laàn ñöôïc cöùusoáng. Thöû hoûi:         Moät ngöôøi con gaùi yeáu ñuoái thôdaïi maø ñôøi xuoáng tay naëngneà nhö vaäy, laøm sao maø soáng?  Hônnöõa, ngöôøi con gaùi ñoù coù hoïc,  giañình giagíao, taøisaéc tuyeättraàn, taïisao chòu quaù nhieàu laoñao khoåaûi hôn ngöôøi? NguyeãnDu giaûithích:

 

 

Chöõ taøi chöõ meänh kheùo laø gheùt nhau .

NguyeãnDu

 

Töø ñoù soaïngiaû choïn:

 

Vinh nhuïc kieáp naøy moät chöõ khoâng .

Ñoàng

N’ Everest

 

Sau 15 naêm phong traàn, ThuùyKieàu ñi tu (tu taïi gia, tu trong loøng). NguyeãnDu laïi moät  laàn nöõa chöùngminh söï bìnhan trong taâmhoàn laø chaân haïnhphuùc:

 

 

Tu laø coäi phuùc, tình laø daây oan .

NguyeãnDu

 

 

Nhôø nghieäpcaên cuûa Kieàu voán coù “thieäntaâm”,  neân Kieàu bieánñoåi soámeänh cuûa mình khoâng coøn “Ñoaïn tröôøng taân thanh” nöõa. Ñoaïntröôøng taânthanh nghóa laø tieáng keâu ñöùt ruoät môùi, maø cuï ToáNhö ñaët cho caùi töïa cuûa quyeån truyeän Kieàu.Thay vì ngoài than thaân traùchphaän, baâygiôø ngöôøi ta nghe tieáng moõ, tieáng kinh cuûa moät ngöôøi con gaùi ñaõ moät thôøi laøm xaoxuyeán yeánanh...NguyeãnDu bieán moät coâ gaùi “gianghoà” thaønh moät phaättöû ngoanñaïo, chaúng khaùc naøo Chuùc Jeâsus bieán moät ngöôøi phuïnöõ ngoaïitình thaønh moät baø thaùnh.NguyeãnDu voán laø moät Phaättöû suøng ñaïo, oâng ñaõ tìm ñöôïc söï bìnhan döôùi chaân BoàÑeà, sau khi oâng dí cuoäc ñôøi cuûa mình cuõng nhö cuoäc ñôøi ThuùyKieàu. Coù hoïc, coù taøi, coù saéc, nhöng soámeänh trôùtreâu:   

 

                                                           

                                                                        Soáng laøm vôï khaép ngöôøi ta,

                                             Kheùo thay thaùc xuoáng laøm ma khoâng choàng.

 

NguyeãnDu

 

 

Giatoäc hoï Nguyeãn  laø moät theágia voïngtoäc noåi tieáng  “döôùi moät ngöôøi maø treân vaïn ngöôøi”,   caùi “vang boùng moät thôøi” ñoù, aùmaûnh NguyeãnDu hoaøi.   Cho ñeán moät ngaøy NguyeãnDu ñuïng ñaàu vaøo goác BoàÑeà, oâng môùi giaùcngoä: Tu laø coõi phuùc. OÂng laëng ngaém töôïng Phaät: Töôïng Phaät thaät “Yeân tònh”. Ñuùng:  Phaät nghóa laø “Yeân tònh”. Ai cuõng töôûng mình hieåu nghóa Phaät laø gì.

Nhöng söï thaät maáy ai hieåu,  Phaät raát ñôngiaûn, raát deã hieåu,  nhöng khoù laøm.   Neáu deã laøm ThuùyKieàu ñaâu maát 15 naêm “baàm vaäp”.   NguyeãnDu ñaâu maát gaàn heát cuoäc ñôøi môùi queân noåi boùngdaùng“KimTroïng” laø hình aûnh huyhoaøng cuûa giatheá toåtieân oâng ñaõ bao nhieâu ñôøi laøm ñaïithaàn nhaø Leâ vaø ChuùaTrònh, maø “nguoâi trong loøng”:

 

 

                                                                                    Ñeán ñaây thaáy caûnh thaáy ngöôøi,

                                               Tuy vui ñaïo Phaät chöa nguoâi loøng ngöôøi.

 

 

 

 

 

Chuùngta, thuù thaät, cuõng chöa nguoâi löûa loøng, coøn nhieàu taïpnieäm laém... Vìvaäy, maø ñôøi khoâng luùc naøo khoâng coù soùnggioù noåi daäy trong taâmhoàn, keátquaû ñöôïc gì ? Phaûi chaêng ?  “vui ít buoàn nhieàu”...

 

                                                                                    Ñaõ mang laáy nghieäp vaøo thaân ,

                                                     Cuõng ñöøng traùch laãn trôøi gaàn trôøi xa .

                                                     Thieän caên ôû taïi loøng ta ,

                                                     Chöõ taâm kia môùi baèng ba chöõ taøi .

 

 

LAØM THÔ COÙ KYÛTHUAÄT

VAÄY KYÛTHUAÄT LAØM THÔ LAØ GÌ ?

 

 

Tröôùc khi coù ñaùpsoá  “kyûthuaät laøm thô laø gì”  ta thöû xem  “kyûthuaät tröôûngthaønh”   cuûa moät con ngöôøi: Môùi sinh naèm ngöûa, tieáp theo bieát laät, bieát tröôøng, bieát boø, bieát ngoài, roài ñöùng chöïng, taäp böôùc, taäp ñi, taäp chaïy... Ñeán ñaây hoaøntaát moät giaiñoïan quantroïng.   Haàu nhö chuùngta, ai cuõng ñaõ kinhqua giaiñoaïn ñoù vaø laøm ñöôïc deãdaøng, roài queân maát “luùc ban ñaàu” ñaõ khôûisöï ra sao.          Kyûthuaät laøm thô cuõng vaäy, cöù taäp laøm hoaøi, hay dôû, ñuùng sai, khoâng caàn bieát.    Moät ngaøy naøo ñoù, töïnhieân thô hay luùc naøo cuõng khoâng bieát. Coù ai trong buïng meï sinh ra ñaõ saùngtaùc thô hay bao giôø.    Chöõ, coù 26 chöõ caùi.   Soá, chæ coù 10 con soá, nhaïc chæ coù 7 ghi aâm chính; theá maø hoïc maõi cuõng khoâng heát...   Thô cuõng vaäy,  muoán thaønh  “thaùnh thô”  ñöôøng coøn daøi,  maëcduø nguyeântaéc saùngtaùc moät baøi thô raát deã, chæ coù 3 vaánñeà thoâi:    

 

 

TIEÁNG - VAÀN - LUAÄT

 

 

 

 

Theágiôùi cuûa thô laø theágiôùi voâbieân (nghóa ñen vaø nghóa boùng) kyûthuaät höõuhaïng, khoâng theå ñem vieäc höõuhaïng ñònhñaït vieäc voâbieân. Doñoù kyûthuaät cuõng nhö ngoùn tay troû cuûa ThíchCa MaâuNi Phaät chæ traêng roài noùi vôùi moânñeä: Nhôø ngoùn tay cuûa ta chæ, caùc ngöôi nhìn thaáy traêng.  Nhöng ngoùn tay cuûa ta khoâng phaûi laø traêng.   Ñuùng vaäy, nhôø quyeån SAÙNG TAÙC THÔ  naøy giuùp caùc baïn saùngtaùc moät baøi thô.          Nhöng quyeån saùch naøy khoâng phaûi laø thô.      Quyeån saùch naøy chæ laø moät phöôngtieän maø thoâi, coøn ñaït ñöôïc cöùucaùnh hay khoâng, do con ngöôøi.  Caùi naøy coù theå noùi laø“duyeân thô”.  Bieát kyûthuaät laøm thô, maø laøm thô khoâng hay vì mình khoâng coù duyeân vôùi thô. Giaùosö ñaïihoïc vaênkhoa chöa chaéc laøm thô hay hôn anh thi hoûng Tuù-Xöông, hay anh thi rôùt Taûn-Ñaø...

 

MOÃI NGÖÔØI VIEÄT ÑEÀU COÙ MAÙU THÔ TRONG TIM ?

 

Neáu baïn laø ngöôøi Vieät, baïn hieåu roõ ñieàuñoù.  Con coâng, khoâng gioáng loâng cuõng gioáng caùnh, con chaùu TieânRoàng ít nhaát cuõng phaûi bieát thô laø gì. Giaáy raùch cuõng giöõ laáy leà duø nöôùc Vieät ngheøo, daân Vieät khoå, ít nhaát cuõng coøn vaênhoùa daântoäc Vieät raát phongphuù.  Ngöôøi Vieät haûnh dieän vöông cao ngoïn côø vaênhoùa vaø truyeànthoáng vaênminh cuûa daântoäc mình tröôùc naêm chaâu boán beå. Thöû xem qua 10 tôø baùo, hay taäpchí cuûa Myõ, chöa chaéc tìm ra ñöôïc moät baøi thô. Vaø ngöôïc ngöôïc laïi, thöû xem qua 10 tôø baùo, hay taäpchí cuûa ngöôøi Vieät, chöa chaéc tìm ra ñöôïc moät baøi khaûocöùu khoahoïc coù giaùtrò. Hai vieäc naøy, ai cuõng caûmthaáy “thieáu soùt vaø baát lôïi vaênhoùa”.

Ñôøi soáng trong xaõhoäi Myõ, ñaønh raøng “vaätchaát ñöùng ñaàu”, nhöng khoâng theå thieáu “ñôøi soáng noäitaâm haøihoøa”, neáu khoâng caân baèng giöõa “vaätchaát” vaø “tinhthaàn”, ngöôøi ta deã bò maát thaêng baèng vaø khuûnghoaûng laém... Thô mang tínhchaát thômoäng, vuitöôi, laõngmaïn, höôùngnoäi, taäpchuù vaøo ñôøi soáng noäitaâm.       Ñoù laø ñôøi soáng ñaëcthuø öuvieät cuûa ngöôøi AÙChaâu. Thô laø moùn aên tinhthaàn haïp khaåuvò cuûa ngöôøi PhöôngÑoâng.  Ngöôøi Vieätnam quen laøm thô, quen ngaâm thô, nhö hoï quen aên nöôùc maém. Ngöôøi Myõ noùi nöôùc maém hoâi khoù nuoát, ngöôøi Vieät noùi nöôùc maém ngon vaø boå... Vaø ngöôøi Vieätnam naøo cuõng bieát aên nöôùc maém, ai khoâng bieát aên nöôùc maém, khoâng phaûi ngöôøi Vieät. TaâyPhöông chuùtroïng vaätchaát, thích thöïcteá hôn thômoäng, môhoà...Thieátnghó, chaúng leõ ngaøyngaøy chæ bieát maùymoùc, ñeám tieàn vaø oâm ñaøn baø! Ít nhaát phaûi coù caùi gì thoaùttuïc, thanhtao, höôùngthöôïng, teánhò, lòchsöï, ñaùnh boùng cho cuoäc ñôøi trôntru, eâmaùi, nheïnhaøng löôùt nhanh trong ñôøi soáng vaênminh tinhthaàn laãn vaätchaát. Ñaïo laø toângíao trong thaùnhñöôøng hay trong chuøa.Thô laø toângíao ngoaøi xaõhoäi.  Toângíao mang laïi hyvoïng vaø söï bìnhan trong loøng moïi ngöôøi.  Thô chia seû ñauthöông hay ngoït buøi vôùi ngöôøi khoán khoå.  Cuï PhanBoäiChaâu, thieântaøi CaoBaùQuaùt saép cheát vaãn nhôù ñeán thô, sao khoâng nhôù vôï, nhôù con hay nhôù tieàn nhæ?    

 

Ba hoài troáng giuïc ,  moà cha kieáp ,

Moät nhaùt göôm ñöa ,  boû meï ñôøi !    

                                                                                                                                                                                                                        CaoBaùQuaùt

 

Chuùngta laø con chaùu cuûa nhöõng tieànnhaân mang doøng maùu thica nhö vaäy, ñöôngnhieân doøng maùu ñoù vaãn chaûy trong tim chuùngta. Töø khi môû maét chaøo ñôøi, coøn naèm treân noâi, chuùngta ñaõ ñöôïc meï vaø baø duøng thica ru chuùngta vaøo giaácnguû thôngaây. Thaämchí ñeán phuùt sau cuøng lìa khoûi traàntheá, thaânbaèng quyeánthuoäc vaø baïnbeø cuõng duøng thô ñöa tieãn ta qua beân kia theágiôùi.

Moïi sinhhoïat  cuûa ngöôøi Vieät ñeàu coù boùngdaùng thica. Khoâng coù ngöôøi Vieät naøo maø khoâng thích thica.      Töø giaø tôùi treû, töø coù hoïc ñeán voâhoïc, töø vuachuùa ñeán thöôøngdaân, ai cuõng yeâuthích thô. Khoâng coù baûnnhaïc naøo cuûa ngöôøi Vieät maø khoâng coù lôøi. Lôøi trong baûn nhaïc coù vaàn, coù ñieäu nhö moät baøi thô. Coù khi nhaïcsó laáy thô ñeå phoå thaønh nhaïc.  Thô laøm cho nhaïcsó noåi höùng saùngtaùc nhaïc.  Doøng maùu thica trong tim ngöôøi Vieät, phaûi noùi raát ñaämñaø. Coù ngöôøi laøm thô ñöôïc, coù ngöôøi khoâng laøm thô ñöôïc, nhöng maãu-soá-chung, taátcaû ñeàu yeâuthích thô vaø nhaïc.   Ñoù laø ñaëctính daântoäc cuûa ngöôøi Vieätnam.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

THÔ ÑOÁI VÔÙI HEÄPHAÙI LAÕNGMAÏN VAØ HIEÄNSINH NHÖ THEÁ NAØO?

 

Tröôùc heát phaûi noùi ñeán Trieát ÑoângPhöông, taïisao ñeàtaøi “Laõngmaïn vaø Hieänthöïc” maø noùi ñeán Trieát ÑoângPhöông?        Ñuùngvaäy, trieát vaø thica nhö hình vôùi boùng.Trieát khoâkhan, thi ca tìnhtöù, eâmaùi. Coùtheå noùi trieát laø nöôùc, noùi chung, thô laø nöôùc maét hay gioït söông. Töø gioït nöôùc ngoaøi bieån, ñeán gioït nöôùc maét; gioït nöôùc maét laøm xaoxuyeán loøng ngöôøi vaø “coù hoàn” hôn nhieàu, ñoù laø trìu (Font VNI vieát “trìu saâu” laø sai) saâu  cuûa cuoäc ñôøi.   Töø  Socrat, Heùraclite, Phytagore ñeán Heùgel.     Hoaëc töø Nghieâu, Thuaán, LaõoTrang, KhoångMaïnh ñeán MaõKhaécTö, VöôngDöôngMinh ToânVaên, naøo Nhogiaùo, Ñaïogia, Danhgia, Phaùpgia v.v... Khi thì Tri quantroïng hôn Haønh.  Khi thì Haønh quantroïng hôn Tri. Coù luùc caùc trieátgia cho raèng Tri vaø Haønh ngang nhau “Tri Haønh hôïp nhaát”. Luùc thì trieátgia töï ñaët mình beân ngoaøi vuõtruï ñeå quansaùt vaø giaûithích vuõtruï. Khi laïi cho  raèng “tieåu vuõtruï” con ngöôøi phaûi hoøahôïp vôùi “ñaïi vuõtruï” ñeå cho söï hieåu bieát “noäingoaïi” toaønmyõ. Toùm laïi: Khoâng ngoaøi söï khaokhaùt muoán bieát, muoán thaáy, trong nghóa cuûa chöõ  Hy laïp “Philosophie”. Hoaëc chöõ VeäÑaø trong trieátlyù AÁnÑoä, hay Tri vaø Haønh trong trieátlyù Trung Hoa. Ngöôøi Vieätnam coù caâu: Khoân cuõng cheát, daïi cuõng cheát, bieát thì soáng. Chöõ “bieát” trong caâu treân cuûa ngöôøi Vieät ñaày trieátlyù vaø ñoàngnghóa vôùi VeäÑaø cuûa AÁnñoä vaø Philosophie cuûa Hy laïp, hay Tri vaø Haønh cuûa TrungHoa.  Taátcaû nhöõng heäthoáng tötöôûng trieáthoïc treân, nhö nhöõng con soâng, cuoái cuøng chaûy ra bieån caû vaø hoøatroän vôùi nhau ôû ñoù.   Ñeå roài boác leân thaønh maây, thaønh möa, thaønh söông, thaønh khoùi laø thô...  Thô laø trieát lyù xanh, nheïnhaøng nhö gioù, nhö maây, nhö trôøi cao baola, ñaát roäng meânhmoâng ... Thô laø keáttinh cuûa trieátlyù, nhaát laø trieátlyù nhaø Phaät. Soaïngæa nhaéc ñeán  trieátlyù nhaø Phaät sau caùc heäthoáng trieátlyù khaùc, vì trieátlyù nhaø Phaät ñeán Vieät nam vaø TrungHoa sau caùc heä thoáng trieátlyù khaùc, nhöng aûnhhöôûng roänglôùn hôn nhieàu.   Noàng coát cuûa trieátlyù nhaø Phaät laø “Nhaân quaû”  vaø “Luaân hoài”. Kinh Phaät giaûithích nhaânquaû* vaø luaân hoài nhö sau:   “Duïc tri tieàn theá thaân, kim thuï giaû thò.       Duïc tri lai theá quaû, kim sinh taùc giaû thò” .    Muoán bieát caùi nhaân kieáp tröôùc, xem vieäc ôû ñôøi naøy.   Muoán bieát caùi quaû kieáp sau, xem vieäc laøm ôû kieáp naøy. Nhaân(hoät) sinh ra quaû(traùi).  Nhaân naøo quaû naáy.Giöõa nhaân vaø quaû coù moät trung gian, töùc laø vieäc laøm cuûa ta.    Ta laøm laønh ñöôïc höôûng laønh, ta laøm aùc gaëp quaûbaùo. Kinh nhaânquaû nhaø Phaät goïi laø “Nghieäp”.  Cuõng theo kinh Phaät veà NhaânQuaû, coù ba loaïi nghieäp:

 

1.       Thuaän hieän nghieäp.

2.       Thuaän sinh nghieäp.

3.       Thuaän haäu nghieäp.

 

1.       Thuaänhieännghieäp laø taïo nghieäp (laønh hoaëc aùc), seõ baùo öùng ngay taïi kieáp naøy.

2.       Thuaänsinhnghieäp laø laøm laønh hay aùc, coù haäuquûa*  ñeán kieáp sau.

3.       Thuaänhaäunghieäp  laø laøm laønh hay aùc, coù haäuquûa*  ñeán nhieàu kieáp veà sau.

 

Neáu thaáutrieät trieátlyù nhaø Phaät, ta chaápnhaän con ngöôøi coù soámaïng. Nhöng soámaïng coù theå bieán xaáu thaønh toát, baèng caùch tutaâm döôõngtaùnh.       Hay noùi caùch khaùc theo ngoânngöõ nhaø Phaät: Soámaïng toát hay xaáu, do nghieäp (vieäc ta laøm) taïo ra. Caùc Hoøathöôïng thöôøng noùi vaäy.            Ngay Thöôïngtoïa ThíchTaâmGiaùc cuõng thöôøng noùi vôùi soaïngæa nhö vaäy vaø Toá Nhö tieânsinh cuõng xaùcnhaän nhö vaäy trong caâu môû ñaàu truyeän Kieàu:

 

                                                                        Traêm naêm trong coõi ngöôøi ta,

                                                            Chöõ taøi chöõ meänh kheùo laø gheùt nhau.

NguyeãnDu

 

Tieânsinh cuõng tin nhö trong trieátlyù nhaø Phaät ñaõ noùi “con ngöôøi coù soá”. Nhöng caùi soá cuûa con ngöôøi laém*  oannghieät, caøng taøi hoa, caøng eùole cayñaéng, laänñaän laoñao....

Ñeå keátthuùc truyeän Kieàu,  NguyeãnDu xaùcnhaän moät laàn nöõa veà “Thuyeát NhaânQuaû”:

 

                                                                        Thieän caên ôû taïi loøng ta,

                                                            Chöõ taâm kia môùi baèng ba chöõ taøi.

NguyeãnDu

 

*Boä Font VNI töïñoäng ñaùnh daáu sai, xinloãi ñoïcgiaû.      Toâi bieát sai maø khoâng söõa ñöôïc.

 

Khôûiñaàu laø trieátthuyeát  “ñöùc trò”, baèng taámgöông trongsaùng cuûa baûnthaân vua Nghieâu vua Thuaán, hyvoïng moïi ngöôøi töïgíac*  vaø xaõhoäi anlaønh.    Xaõhoäi loaøi ngöôøi caøng ngaøy caøng phöùc taïp, caùi toátñeïp thuôû banñaàu ñoù khoâng coøn,KhoångTöû nhaûy vaøo vôùi trieátthuyeát  “nhaäptheá”, mong duøng “phaùptrò” caûitaïo xaõhoäi.  Voâtình, trieátthuyeát cuûa oâng giuùp cho keû maïnh caøng maïnh theâm, ngöôøi yeáu, caøng yeáu keùm hôn.    Giaicaáp phongkieán laõnhñaïo caøng ngaøy caøng ñoäc toân, caøng voõñoaùn ñoäctaøi. Phaùimaïnh (nam giôùi) laø chuû, phaùiyeáu (phuï nöõ) laø noâtyø, thaät voâlyù vaø baát coâng.  LaõoTrang chòu khoâng noåi, boû KhoångTöû xoaysôû caûitaïo xaõhoäi, ñöa ra trieátthuyeát “xuaát theá”: Ñaâu caàn gì phaûi nhoïc coâng laøm vaäy, cöù töï nhieân theo leõ trôøi.  Dónhieân ôû ñôøi coù toát, coù xaáu vaø cuoäc ñôøi coù laø bao, soáng ngaøy naøo cöù  hay ngaøy aáy.  Choã naøo vui ta ñeán,  choã naøo buoàn ta ñi,  vieäc toát ta laøm,  vieäc khoâng toát ta traùnh,  soáng haïnhphuùc töïmaõn vaø chaápnhaän quyluaät töïnhieân,  caùi sinh,  caùi töû ñeán, hay ñi cuõng leõ thöôøng,  khoâng buoàn,  khoâng vui,  khoâng lo,  khoâng sôï. Trieátthuyeát cuûa Laõo-Trang laø “Khoâng”, “voâ vi”.  Ngöôïc laïi trieátthuyeát cuûa KhoångTöû  laø “Saéc”,  caùi gì cuõng coù:   Laøm ngöôøi phaûi coù loøng nhaân, coù loøng trungthaønh vôùi vua, coù loøng toânkính thaày, coù loøng hieáuthaûo vôùi chameï. Laøm vôï phaûi coù loøng toânkính vaø trungthaønh vôùi choàng. Laøm choàng phaûi coù loøng yeâuthöông vôï. Laøm baïnbeø phaûi coù loøng tintöôûng nôi nhau. Toùmlaïi:

KhoångTöû muoán ñem moân “coângdaân giaùoduïc” vaøo tröôøng hoïc vóñaïi laø xaõhoäi daïy moïi ngöôøi.    LaõoTöû thì cho raèng khoâng caàn laøm vaäy:  Ñaâu coù ai daïy ai, maø ngöôøi  naøo cuõng bieát  “make baby” laø theá naøo. Ai ñuùng, ai sai hoài sau phaân giaûi. Baâygiôø chuùngta ñi vaøo moät trieátthuyeát khaùc cuûa ÑoângPhöông: Trieátthuyeát nhaø Phaät. Trieátthuyeát “Khoâng saéc, saéc khoâng”, hay trieát thuyeát “Luaân hoài” vaø “Nhaân quaû”, bao goàm caùi coù vaø caùi khoâng. Trieátthuyeát nhaø Phaät roäng lôùn, baogoàm caû trieátthuyeát cuûa KhoångTöû laãn LaõoTöû, vöôït ra ngoaøi “tieåu-vuõ-truï” laø con ngöôøi, baotruøm leân khaép “chuùngsinh” ñeàu coù Phaättính.  Chuùngta coù theå hìnhdung caùi voøng luaânhoài nhö moät voøng troøn troân oác,  döôùi lôùn, treân nhoû,  caøng leân cao,  caøng nhoû.    Baùtaùnh tuhaønh bieát laø bao,  haàu nhö ai cuõng muoán tu.    Nhöng than oâi!  Maáy ai ñöôïc ñaécñaïo thaønh Phaät.   Haàu heát chuùngta ñang ôû löngchöøng cuûa voøng luaânhoài ñoù.  Neáu kheùo tu, kieáp sau seõ leân ñöôïc moät baäc, hay moät voøng. Neáu keùm tu, kieáp sau seõ xuoáng caáp moät baäc, hay moät voøng.Coøn nhö aùc quaù, seõ xuoáng taän ñaùy,heát ñaàu thay laøm ngöôøi...Neáu chuùngta ra khoûi caùi voøng  “luaân-hoài”,  coù hai con ñöôøng chuùngta seõ ñeán:  Moät laø ñi leân, hai laø ñi xuoáng.  Con ñöôøng naøo ta seõ ñi, do ta töïdo löïachoïn. Ñaïo Phaät nhö chieác xuoàng, coù sang soâng ñöôïc hay khoâng do chính baûn thaân ta cheøochoáng maø sang soâng, ra khoûi traàm-luaân-beå-khoå  ñeå trôû veà nôi vónhlaïc treân trôøi. Phaät nghóa laø “Yeân tònh”; con ngöôøi maø ñöôïc “Yeân tònh” trong taâmhoàn vaø bìnhan theåxaùc ñôøi naøy vaø ñôøi sau, laø ñaïiphuùc trôøi ban.

 

Thaày HuyeànTrang  ñôøi nhaø Ñöôøng, coù coâng sang TaâyTruùc (AÁnÑoä),  dòch kinh Phaät töø chöõ AÁn Ñoä sang chöõ Trung Hoa, roài thænh kinh Phaät veà Taøu,  môû ra moät yù-thöùc-heä môùi.  Heä-Thoáng-Trieát-Lyù nhaø Phaät duytrì ñöôïc söï  “Yeântònh”  trong moät xaõhoäi ñoângñaûo, phöùctaïp laø moät kyøcoâng ñaùng cangôïi. Kinh Phaät töø TrungHoa ñöôïc truyeàn sang Vieätnam heäthoáng trieátlyù nhaø Phaät, heäthoáng trieátlyù KhoångGiaùo, cuõng nhö LaõoGíao, ñoàngthôøi vôùi nhau,  tröôùc heäthoáng trieátlyù ThieânChuùGiaùo   554 naêm.       

 

Heäthoáng trieátlyù Thieân-Chuùa Giaùo cuõng keå laø heäthoáng trieátlyù ÑoângPhöông, vì DoThaùi thuoäc ÑoângPhöông. Ngaøynay coù theâm heäthoáng trieátlyù ThieânChuùaGiaùo ôû Vieätnam.Vì sao phaûi ñeàcaäp ñeán caùc heäthoáng trieátlyù treân queâhöông Vieätnam chuùngta?  Vì caùc heäthoáng trieátlyù naøy chiphoái quantroïng ñôøi soáng tinhthaàn laãn vaätchaát cuûa daântoäc ta.  Ngöôøi bìnhdaân ñöa caùc heäthoáng trieátlyù naøy leân haøng toângiaùo. Toângíao laø sieâu trieátlyù, sieâu chínhtrò, chuyeân veà thaànthaùnhhoùa chuyeân veà thaànhoïc...   Doñoù, veà maët ñôøi, veà maët ñaïo, noùi sao cuõng ñöôïc.  Ñöøng ñeå yù tieåutieát, maø neân hieåu toângiaùo laø toát, toângiaùo mang laïi haïnhphuùc chaânthaät cho moïi ngöôøi. Nhaânloaïi khoâng theå thieáu toângiaùo ñöôïc.

 

ThieânChuùaGíao laáy “Ñöùc Tin” trong loøng ngöôøi laøm noàngcoát,  laáy “Kinh thaùnh” laøm “kim-chæ-nam”, laáy cuoäc ñôøi  Ñöùc Chuùa Jeâsus laøm “Ñaïo”, laøm aùnhsaùng soisaùng “Ñöôøng” ñöôïc cöùuroãi.

Ñöùc Chuùa Jeâsus ôû traàngian 30 naêm, laøm ngöôøi thôï moäc khieâmnhöôøng, chæ coù 3 naêm ngaénnguûi ñi giaûng ñaïo, maø haènghaø sasoá ngöôøi theo... Nguyeânlyù veà Ñaïo cuûa Ñöùc Chuùa Jeâsus raát ñôn giaûn “Kính Chuùa, Yeâu Ngöôøi”,  ñoù laø  “Ñieàu raêng Ñöùc Chuùa Trôøi daïy”.  Coù ngöôøi coøn goïi Ñaïo Thieân Chuùa laø Ñaïo BaùcAÙi.    Toùmlaïi:  Chuùngta ñaõ ñi moät voøng toångquaùt, töø thi ca ñeán trieátlyù, roài toângiaùo, cuoáicuøng chuùngta thaáy ñôøi soáng con ngöôøi nhö maøu traéng. Maøu traéng, khoâng coù maøu gì caû.  Nhöng söïthaät maøu traéng goàm ñuû caùc maøusaéc troän laïi. Vaäy thô laø maøu gì trong cuoäc ñôøi chuùng ta? Khi ñang yeâu: Thô laø maøu xanh... Khi thaát tình: Thô seõ laø maøu tím... Khi thua baøi: Thô seõ laø maøu ñen!  Vaø... Tuøy töøng tröôønghôïp, tuøy töøng ngöôøi maø thô seõ theå hieän.  Nhìn thica töø goácñoä ñoù,chuùngta thaáy: Baûnchaát cuûa thô laø Neutral(Trung-hoøa-töû) chæ coù con ngöôøi môùi laø thuûphaïm laøm cho Thô khoâng coøn “trongtraéng tringbaïch”, khi thì “Hieänthöïc”, khi thì “Laõngmaïn”. Vua thô, LyùBaïch laø ngöôøi coù coâng taäphôïp moïi khuynhhöôùng ñöa thô vaøo hoïcñöôøng, thicöû, coù luaätleä roõraøng neân goïi laø thô Ñöôøng luaät.  LyùTheáDaân con cuûa LyùUyeân bieát naém laáy thôøicô chínhtrò nhaûy leân naém laáy thieânhaï, cöôùpcoâng cuûa noângdaân noåidaäy laøm caùchmaïng. Tuy ñaõ laøm vua veà “chínhtrò”, LyùTheáDaân vaãn chöa yeân trong loøng, muoán laøm vua veà “vaênhoùa” vaø “toângiaùo”, neân nhaän LyùBaïch laø baø con, toân LyùBaïch laø “sao ThaùiBaïch giaùngtheá”. LyùTheáDaân ñeàcao thuyeát “XuaátTheá” cuûa LaõoTöû, ñeà cao LaõoTöû laø ñeà cao gioønghoï Lyù, laø moät gioønghoï lôùn ôû TrungHoa.         Ñeå naém “linhhoàn” ngöôøi daân TrungHoa, LyùTheáDaân cho CaoTaêng HuyeànTrang sang AÁnÑoä thænhkinh mang veà phoåbieán saâuroäng trong xaõhoäi TrungHoa. Thô (Vaênhoùa) – ChínhTrò – ToânGiaùo – Caùc HoïcThuyeát (Trieáthoïc) quyeän laáy nhau, nhö boät-söõa-ñöôøng hoøa tan trong nöôùc, troän vaøo nhau, sau ñoù thaønh baùnh thôm ngon phuïcvuï moïi ngöôøi.  Ñaønh raèng Lyù TheáDaân ñöôïc lôïi nhaát, nhöng cuõng coù coâng xaâydöïng xaõhoäi TrungHoa anlaïc 300 naêm.

 

PHAÙI HIEÄNTHÖÏC  VAØ  PHAÙI LAÕNGMAÏN

 

LyùBaïch cuõng nhö ÑoåPhuû, hay NguyeãnCoângTröù nhaø ta, luùc ñaàu (thôøigian nhaäptheá) theo Phaùi HieänThöïc, mong ra taøi “kinh bang teá theá”  xoay laïi caønkhoân cho ñôøi töôisaùng hôn.  Khoâng ngôø ñôøi quaù “ñen toái”, taøingheä cuûa LyùBaïch nhö sao baécñaåu maø vua sai laøm thô ñeå cho cungnöõ ca haùt giuùp vui, thaät quaù coi thöôøng LyùBaïch.         OÂng suy nghó thaät nhieàu tröôùc khi thay ñoåi laäptröôøng töø heäphaùi hieänthöïc sang heäphaùi laõngmaïn.   cuoáicuøng oâng ruõ aùo töøquan, cuõng nhö oâng noùi lôøi taïtöø vôùi caùi goïi laø “Hieänthöïc”:

Thöïcteá phuõphaøng laém, thaø soáng trong moäng, theá maø vui...   OÂng vui vôùi thô, vui vôùi traêng vaø vui vôùi röôïu, ba caùi “laêng nhaêng” theo saùt  ñôøi oâng:

 

 

Chieàu chieàu böôùc xuoáng löng ñeøo ,

                                      AÙnh traêng treân nuùi cuõng theo ngöôøi veà . . .

LyùBaïch

 

 

 

 

 

 

 

Thô cuûa oâng luùc baáy giôø thaät laõngmaïn, ta xem baøi “ Nguyeät Haï Ñoäc Chöôùc”:

 

                                                                              Giöõa hoa moät baàu röôïu

Leõ roùt khoâng ngöôøi thaân

Caát cheùn môøi traêng ngaøn

Ba ngöôøi:   Traêng, ta, boùng

Traêng ñaõ khoâng bieát uoáng

Boùng laïi quaån beân chaân

Taïm cuøng traêng vôùi boùng

Vui cho troïn ngaøy xuaân

Ta haùt traêng buaâng khuaâng

Ta muùa traêng loaïng choaïng

Luùc tænh cuøng nhau vui

Say roài buoàn phaân taùn

Gaén boù baïn voâ tình

Heïn nhau nôi Vaân Haùn.

LyùBaïch

 

Baïn coù khi naøo thöû moät mình uoáng röôïu döôùi traêng giöõa vöôøn hoàng khoâng?

 

Ñònhnghóa thô laõngmaïng hay thô hieänthöïc khoâng khoùkhaên gì.       Nhöng xaùcñònh thisó ñoù thuoäc phaùi hieänthöïc, hay phaùi laõngmaïn môùi laø khoù.     Phaûi ñi saâu ñi saùt taùcgiaû ñoù, neáu khoâng ñaõ cho oâng ta thuoäc phaùi hieänthöïc, roài töø ñaâu loøi ta vaøi ba baøi thô laõngmaïn cuûa oâng ta, thaät beûbaøng. Con ngöôøi khoâng gioáng chöõnghóa hay maùymoùc,con ngöôøi thay  ñoåi baátthöôøng, khi vui khi buoàn, khi thích thöïcteá, khi thì mômoäng, thaû hoàn theo maây, theo gioù...  Ta thaáy ÑoåPhuû hay NguyeãnCoângTröù cuõng khoâng ngoaïileä:

 

                                                                                    Giuùp vua vöôït Nghieâu Thuaán,

                                                                                    Laøm laïi cho phong tuïc thuaän hoøa.

ÑoåPhuû

 

Ta thaáy hai caâu treân, raát hieänthöïc; theá maø cuoái ñôøi ÑoåPhuû chæ bieát troâng nhôø:

 

                                                                                    Vaên chöông thieân coå söï

                                                                      Ñaéc thaát thoán taâm tri.

                                                                                    (Vaên chöông söï nghieäp nghìn ñôøi,

                                                                                    Dôû hay taác daï ai ngöôøi bieát cho).

ÑoåPhuû

 

Noùi ñeán NguyeãnCoângTröù laø noùi ñeán thaàntöôïng cuûa thanhnieân:

 

                                                                                    Voøng trôøi ñaát, doïc ngang, ngang doïc,

Nôï tang boàng vay traû, traû vay.

Chí laøm trai nam, baéc, ñoâng, taây,

Cho phæ söùc vaãy vuøng trong boán beå.

Nhaân sinh töï coå thuøy voâ töû,

Löu thuû ñan taâm chieáu haõn thanh.

NguyeãnCoângTröù

 

Xem baøi “ChíKhí AnhHuøng” nghó oâng thuoäc phaùi “Hieänthöïc”, nhöng khoâng:

 

Chôi cho lòch môùi laø chôi....

Chôi cho ñaøi caùc cho ngöôøi bieát tay.

Ñeå roài:

Ngoaøi voøng cöông toûa chaân cao thaáp.... (xæn roài)

Trong thuù yeân-haø maëc tónh say.

NguyeãnCoângTröù

 

 

 

Vì theágiôùi cuûa thô quaù roäng lôùn, quaù linhñoäng, chuùngta chæ laáy moät vaøi ñieånhình laøm thí duï.       Caùc thihaøo xöa nay coù keû luùc ñaàu theo phaùi hieänthöïc, veà sau theo phaùi laõngmaïn, cuõng coù ngöôøi chæ theo phaùi laõngmaïn maø thoâi, nhö ToáNhö tieânsinh.        Ñeàuñoù khoâng coù gì laï, vì baûnchaát cuûa thô voán laø töïdo...  Ñeå ñònhnghóa hieänthöïc vaø laõngmaïn trong phaïmtruø thica, chuùngta thöû phaântích töøng chöõ, roài toånghôïp hai töø ñöùng chung:

 

Hieän    :           Caùi coù tröôùc maét, thaät roõraøng, thaät cuïtheå (khaùc vôùi tröøutöôïng).

Thöïc    :           Thaät, söïthaät.

Hieänthöïc:       Thöïcteá hieändieän tröôùc maét, khaùc vôùi tröøutöôïng.

Laõng   :           Phoùngtuùng, khoâng goøboù.

Maïn    :           Cuõng nghóa phoùngtuùng, nhöng vì Haùnvaên neân gheùp vôùi töø khaùc nghóa khaùc.

Laõngmaïn:  Suynghó töïdo phoùngtuùng theo tìnhcaûm, giaûtöôûng  khoâng goøboù trong luaätleä.

Ta ñònhnhgóa ñöôïc “Laõngmaïn”, theo “PPHMBM” ta suydieån ra ñöôïc nghóa “Hieänthöïc”.

Ñôngæanhoùa:  “laõngmaïn” haønhñoäng theo con tim. “Hieänthöïc” duøng lyùtrí phaùnñoùan.

Thíduï  :           Baøi “Nguyeät Haï Ñoäc Chöôùc” cuûa LyùBaïch ñaõ nhaân-caùch-hoùa traêng vaø boùng cuûa oâng thaønh nhöõng ngöôøi baïn “voâtình”, vì traêng vaø boùng ñaâu coù tìnhcaûm nhö ngöôøi .

Phoùng  :           Buoângthaû.

Khoaùng           :           Troángtrôn, khoâng coù gì, choã troángtraûi.

PhoùngKhoaùng:    Buoângthaû khoâng vöôngvaán ñieàugì trong loøng.

Tröõ             :    Chöùachaát, caátgiöõ, löutröõ.

Tình    :           Moái caûmxuùc, rungñoäng trong loøng.

Tröõtình            :           Moái caûmxuùc ñaõ chöùa chaát trong loøng.

 

Tuy ñaõ ñònhnghóa roõraøng nhö vaäy roài, nhöng nhöõng töøngöõ “laõngmaïn vaø tröõtình” deã laøm cho ngöôøi ta laãnloän vì nghóa cuûa noù raát roäng.   Doñoù chuùngta boû theâm chuùt thìgiôø phaân tích cuïm töø  “Thô laõngmaïn vaø thô tröõtình”.

 

Thô laõngmaïn: Thô yeâu traêng sao, maây gioù, soâng daøi beåroäng, nuùi röøng truøngñieäp v.v.

Thô tröõtình      :          Thô yeâu thöôïngñeá, yeâu queâhöông, yeâu daântoäc, yeâu cha yeâu meï vaø

                                           tìnhyeâu löùañoâi v.v....

 

Tuy hai theåloaïi cuøng dieãntaû söï rungñoäng cuûa con tim, nhöng moät ñaøng laø trìu* (Font VNI vieát sai) saâu, moät ñaøng laø chieàu roäng.          Tìnhyeâu trai gaùi laø trìu saâu, laø tröõtình, khoâng phaûi chieàu roäng, khoâng phaûi laõngmaïn.        Baïn thöû ñoaùn hai caâu thô sau laø thô tröõ-tình hay thô laõngmaïn?

 

                                                                                    Trôøi sinh ñuùng gioáng ña tình,

                                                                      Thöông vay, khoùc möôùn, bieát mình yeâu ai?

Ñoàng

 

 

DÖ GIAÁY VEÕ VOI

 

BEÄNH PHONG LIEÃU

 

Phong laø gioù. Lieãu laø caây lieãu. Beänh phong lieãu laø beänh trai gaùi laøm tình quaùñoä, ngaøy nay goïi laø beänh AID. Coi tieåuthuyeát thôøisöï cuûa VuõTroïngPhuïng “Laøm ñó”, coù ngaøy moät gaùi gianghoà phaûi ñi 15 ngöôùi khaùch! Thòt da naøo chòu noåi!   Cöù coïxaùt maøi giuûa da troùc ra vitruøng xaâmnhaäp vaøo côtheå theá laø beänh phaùt ra. Coù beänh maø khoâng ñöôïc nghóngôi, beänh caøng ngaøy caøng naëng. Nhöõng con oâng haùosaéc nhaøo voâ laø laûnh ñuû muøi vò ñôùnñau.  Toâi ñaõ töøng thaáy vaø nghe keû ñaukhoå vì beänh phong tình khoùc nhö ñöùa treû!         Hoûi thöû:             Neáu chöõa heát beänh, coøn daùm ñi tìm “em” nöõa khoâng?    Caäu ta noùi: Boá baûo cuõng khoâng daùm! Taïisao laáy beänh phong tình maø gheùp vôùi Gioù vaø caây Lieãu?  Vì Phong vaø Lieãu moät ñoâi tìnhnhaân raát dieãmtình laõng maïn  quaátquít beân nhau suoát ñôøi, gaàn nhö hai ngöôøi khoâng maëc quaàn aùo, cöù theá oâm nhau khieâuvuõ baát keå ngaøy ñeâm. Nhöng vieäc gì cuõng vaäy neáu giöõ ñöôïc möùc thaêngbaèng [Balance] thì toát, coøn nhö ñi ñeán quaùñoä seõ “gaãy”, seõ gaây ra bao tai haïi...  Chính Phong laøm cho Lieãu vuiveõ, khieâuvuõ, reocöôøi... Cuõng chính Phong laøm cho Lieãu gaãy lìa vôùi goác, töø ñoù ñôøi Lieãu taøntaï ñieâutaøn, chôø töûthaàn mang ñi. [Bieát bao coâ gaùi thôøi nay chaïy theo tieàn taøi xa rôøi nguoàn goác Vieätnam vaø taøntaï nhö lieãu]. 

 

Thaät söï cuõng khoâng phaûi loåi caû veà phaàn Phong.      Moãi laàn hai ngöôøi oâm nhau khieâu vuõ, Lieãu sungsöôùng quaù noùi: Laøm maïnh ñi anh, laøm nöõa ñi anh. Laøm nhö theá naøo môùi thoaûmaõn ñöôïc Lieãu ñaây?Thaân boàlieãu, khoâng lieäu söùc ñoøi hoûi nhieàu quaù thì sôùm muoän cuõng seõ “ñöùt” thoâi! 

 

Toâi khoâng nhôù quyeån saùch naøo, vì laâu quaù roài:Coù moät löông-y khuyeân nhaø vua neân gaàn phuï nöõ moät ñeâm, roài nghóngôi boài döôõng 3 hoâm, môùi ñöôïc gaànguûi phuïnöõ nöõa.   Laø baäc vua chuùa, aên uoáng ñaày caolöông myõtöõu, chöa keå traêm thöù thuoác boàiboå maø coøn phaûi ñeàuñoä nhö vaäy, khoâng chi ngöôøi thöôøng.     Coù phaûi “Sex” laø leõ soáng khoâng?    Nhöng treân ñôøi naøy thaáy thieân haï naâng “Sex” leân ngang haøng vôùi “Dollars”:

 

No money no honey. Khoâng leõ treân ñôøi naøy chæ coù hai thöù ñoù laø quantroïng sao?    Coù oâng sö vaø oâng cha voå vai toâi chæ chuøa vaø nhaø thôø.         Nhöng than oâi!           Phe thanh nieân chæ “Dollars” vaø “Playboys” thì ñoâng gaáp boäi!                  

 

Toâi ngöôùc maët hoûi trôøi:Trôøi rôi leä!  Toâi cuoái xuoáng hoûi ñaát:        Ñaát, caùt, buïi bay leân mòtmuø roài choânvuøi caû keû bieát “kieân cöû” laãn keû laïmduïng tìnhduïc voâñoä... Ñôøi laø Zeùro, coù tiết-dục (tự hạnchế hay vôđộ, đêm 7, ngày 3, vào ra chưa kể !   thì đông lắm ?).