DAÃN  NHAÄP

Môøi baïn vaøo thaêm theá giôùi cuûa thô

“ DUYEÂN THÔ MOÄT “

BAØI THÔ TUYEÄT MEÄNH

[Baøi thô tuyeätmeänh hoùa thaønh baøi thô cöùumaïng]

Saùu chuïc naêm nay ôû coõi ñôøi,

Traàn duyeân giôø haún giuõ xong roài.

Bình sinh chí lôùn laø ñaâu taù?

Traêng gioïi loøng soâng, maây ngaát trôøi.

                                   

                                                ***

Soáng ñaõ khoâng tröø xong giaëc nöôùc,

Cheát ñi haù luïy tôùi ngöôøi sau.

Phen naøy mieäng coïp aâu ñaønh daï,

So vôùi Di, Teà coù keùm ñaâu?

                                                ***

Thöông khoùc non soâng vôùi quoác daân,

Taøi heøn khoâng vôùt ñöôïc traàm luaân.

Loøng naøy chöa haû, thaân ñaõ cheát,

Chín suoái theïn thuøng gaëp coá nhaân.

PhanBoäiChaâu (1925)

“Baøi thô tuyeätmaïng” naøy do nhaø caùchmaïng PhanBoäiChaâu laøm, trong luùc tuyeätvoïng vì bò Phaùp baét taïi ThöôïngHaûi.

Vaøo thaùng baûy, naêm 1925, Cuï bò Phaùp baét taïi ga xe löûa Baéc Traïm ôû QuaûngChaâu.    Chuùng giaûi Cuï veà Toâgiôùi Phaùp ôû ThöôïngHaûi.          Sau ñoù chuùng nhoát Cuï döôùi taøu thuûy.   Cuï khoâng bieát chuùng ñònh laøm gì Cuï, hay ñöa ñi ñaâu, cuõng coù theå chuùng thuûtieâu Cuï, quaêng xaùc xuoáng bieån khoâng chöøng?      Trong hoaøncaûnh ñentoái ñoù, Cuï PhanBoäiChaâu ñaõ saùngtaùc baøi thô naøy, boû noù vaøo trong moät caùi chai, nheùt kyû nuùt laïi, quaêng noù xuoáng bieån, hyvoïng coù ngöôøi vôùt noù.

ÔÛ hieàn gaëp laønh, baøi thô tuyeätmeänh naøy loït vaøo tay moät ngöphuû toát buïng. Ngöôøi Trung Hoa coù caâu noùi hay:              Thaáy cheát khoâng leõ khoâng cöùu?

Doñoù, ngöôøi ngöphuû mang baøi thô tuyeätmeänh cuûa Cuï PhanBoäiChaâu ñeán nhaø baùo.       Baùochí taïi ThöôïngHaûi ñaêngtaûi, döluaän raát xoânxao...

Chaúng nhöõng döluaän raát xoânxao ôû ThöôïngHaûi – HoàngKoâng, maø coøn vangdoäi tôùi Vieätnam vaø caû theágiôùi.     Moïi ngöôøi ñaõ bieát Phaùp baét nhaø caùchmaïng PhanBoäiChaâu cuûa Vieätnam.        Chínhquyeàn  TrungHoa gôûi khaùngthö phaûnñoái LaõnhSöï Phaùp, ñaõ ñeå ngöôøi Phaùp baét ngöôøi böøabaõi ngay treân quoácgia TrungQuoác.     Nhôø aùplöïc nhieàu phía vaø theá giôùi ñaõ bieát ngöôøi Phaùp ñaõ baét nhaø caùchmaïng hoï Phan cuûa Vieätnam, neân Cuï PhanBoäi Chaâu ñöôïc Phaùp giaûi veà xöû  “döôùi aùnh maët trôøi”, thay vì xöû  “trong ñeâm toái”.  

Baøi thô tuyeätmeänh hoùa thaønh baøi thô cöùumaïng.

Ñuùng laø nhaø aùiquoác PhanBoäiChaâu coù duyeân vôùi thô.

“DUYEÂN THÔ HAI”

RAU SAÉNG CHUØA HÖÔNG

TaûnÑaø NguyeãnKhaécHieáu thi höông hoûng, naêm 1909,   OÂng thi HaäuBoå rôùt, naêm 1912. Neáu oâng thi ñaäu, töônglai seõ ra laøm quan.    Trong thôøigian hoïchaønh thicöû naøy, chaøng thösinh ñatình ñaõ yeâu thaàm coâ haøng saùch hoï Ñoã.   Chaøng xaây bao nhieâu moäng ñeïp...  Nhöng than oâi!     Chaøng thi ñaâu rôùt ñoù, neân moäng cuõng vôõ tan.

Coâ haøng saùch, ngöôøi yeâu lyùtöôûng cuûa chaøng, cho chaøng ra rìa vì traéng tay.      Ñoù laø keát

quaû thöïcteá.     Vì thôøigian hoïchaønh thicöõ maø dangdíu vôùi tình, ñaàu oùc bò chiphoái, laøm sao taäptrung ñeå giaønh thaénglôïi vinhquang ñöôïc?

Ñoái vôùi ngöôøi giaøu tìnhcaûm, laõngmaïn, cho raèng taïi soá “hoïc taøi thi maïng”, ñeå töï anuûi.

Roài töø ñoù, cho raèng “taïi yù trôøi”, hay coù duyeân maø khoâng coù phaän.

Cuõng may, thisó  nhaø ta coù taøi maø cuõng laém tình, xoay qua yeâu naøng thô vaø töø ñoù chuùng ta coù nhöõng “khoái tình con” cuûa thisó TaûnÑaø ñeå ngaâmnga...

Möôøi naêm sau (möôøi naêm tình cuõ), nhôn hoäi ChuøaHöông naêm 1923,  ( gaëp laïi ñoâi maét ngöôøi xöa),  thisó nhaø ta gôïi höùng, saùngtaùc baøi thô   “ rau saéng  ChuøaHöông ”,  in treân truyeän theágian I,  nhö sau:

RAU SAÉNG CHUØA HÖÔNG

                                                                   Muoán aên rau saéng Chuøa Höông,

Tieàn ñoø ngaïi toán con ñöôøng ngaïi xa.

Mình ñi,  ta ôû laïi nhaø,

Caùi döa thôøi khuù caùi caø thôøi thaâm.

TaûnÑaø (Truyeän theágian I, 1923)

                                                                                                                                               

Sau hoäi ChuøaHöông naêm ñoù, TaûnÑaø nhaän ñöôïc moät böuphaåm, khoâng ñeà ñòachæ ngöôøi gôûi, trong coù moät boù rau saéng vaø moät baøi thô nhö sau:

                                    Thô hoïa laïi baøi thô RAU SAÉNG CHUØA HÖÔNG

    Kính daâng rau saéng Chuøa Höông,

    Ñôû ai tieàn toán con ñöôøng ñôû xa.

    Khoâng ñi thì göûi laïi nhaø,

    Thay cho döa khuù cuøng laø caø khaâm.

ÑoãTangNöõ baùitaëng      

Sau khi thisó TaûnÑaø nhaän ñöôïc taëngphaåm “ Boù rau vaø baøi thô”, oâng laøm moät baøi thô hoïa laïi nhö sau:

Maáy lôøi caûm taï tri aâm,

Ñoàng bang laø nghóa, ñoàng taâm laø tình.

Ñöôøng xa rau vaãn coøn xanh,

Taám loøng thôm thaûo baùt canh ngoït ngaøo.

Yeâu nhau xa caùch caøng yeâu*

Daãu raèng suoâng nhaït caøng nhieàu chöùa chan.

Nöôùc non khuaát neûo ngö ngaøn,

Taï loøng xin möôïn Theá gian ñöa tình.

NguyeãnKhaécHieáu baùiphuïc

Truyeän Theágian II, naêm 1923

*Yeâu nhau xa caùch caøng yeâu (hay nhöùt caâu naøy).

*    Giaûsöû TaûnÑaø seduyeân cuøng coâ haøng saùch, cuïcdieän chaéc khaùc ñi vaø chuùngta khoâng coù nhöõng aùng thô tröõtình laõngmaïn ñeå maø thöôûngthöùc.Nhöõng ngöôøi thaáttình ña soá laøm thô hay saùngtaùc nhaïc raát trungthöïc ngaämnguøi ñaéngcay chuachaùt trong loøng...

Veà sau môùi khaùmphaù ra “taùc giaû” böuphaåm “voâ danh” kia laø coâ ÑoãthòSongKheâ, em cuûa nöõsó TöôngPhoá.

Theágiôùi thô coù nhieàu duyeân thô thaät quyeánruõ laõngmaïn.

Ñeán ñaây taùcgiaû khoâng vieát theâm duyeân thô ba.

Duyeân thô ba, taùcgiaû ñeå daønh cho ñoïcgiaû töï laøm thô vaø gôûi cho naøng thô lyùtöôûng cuûa mình.         Neáu khoâng gôûi cho naøng thô lyùtöôûng, thì gôûi cho ñôøi moät chuùt höông thô, ñeå ñôøi ñaùng soáng, ñaùng yeâu  vaø thô moäng hôn ...

Phöông Thaûo

N’ Everest